nuxte

-         هــــ، هــــ، هــــ، ...

به‌ به‌رده‌م‌ دوکانێکدا، که‌ شامپۆ و سابوون و کرێم و بابه‌تی ئافره‌تان ده‌فرۆشێت،‌ تێ ده‌په‌ڕیت. پیاوێک‌، له‌ پشتی مێزێکه‌وه‌ دانیشتووه‌.‌ ژنێک، شامپۆیه‌کی به‌ ده‌ستته‌وه‌یه‌ و له‌به‌رده‌م پیاوه‌‌که‌دا وه‌ستاوه‌. ژنه‌که‌ وه‌ک ئه‌وه‌ی شتێک بخوێنێته‌وه‌، له‌ شامپۆکه‌ ورد ده‌بێته‌وه‌. به‌ قسه‌یه‌ک‌ که‌ ژنه‌که‌ ده‌‌یکات، پیاوه‌که‌ ده‌که‌وێته‌‌‌‌‌ پێکه‌نین. پشیله‌یه‌ک ده‌بینیت، له‌ چاڵاوێکی چکۆله‌ی به‌رده‌م دوکانه‌که‌دا ئاو ده‌خواته‌وه‌‌. بیرت ده‌که‌وێته‌وه: به‌رله‌وه‌ی به‌ به‌رده‌م ئه‌م دوکانه‌دا تێپه‌ڕیت، تینووت بووه‌.

ئه‌ژنۆت ژان ده‌کات. له‌سه‌ر کورسی به‌رده‌م باخێک داده‌نیشیت و بیر له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ ده‌که‌یته‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌، به‌ڵام که‌ بێده‌نگیی‌ ژووره‌کان‌ ده‌هێنیته‌وه‌ خه‌یاڵت‌، په‌شیمانی داتده‌گرێت. که‌ ئیشێکت ده‌ست ناکه‌وێت، هه‌ست ده‌که‌یت ده‌ستت بێ له‌ گرتنی جگه‌ره‌، ئه‌رکێکی دیکه‌ی نییه.‌ جگه‌ره‌یه‌ک داده‌گیرسێنیت. ده‌نگی به‌رزی که‌سێک، سه‌رت پێ به‌رز ده‌کاته‌وه‌. که‌سه‌که،‌ له‌ شوێنێکی به‌رزه‌وه‌ قسه‌ له‌گه‌ڵ‌ که‌سێکی دیکه‌ ده‌کات. که‌سه‌که‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌وه‌ی خواره‌وه‌، که‌ تۆ نایبینیت، ده‌ڵێت:...

ژیانی جەستەیی شاعیر لە سەدەی ئێمەدا گرینگی نییە؛ نووسینی شێعری سەردەمە کە گرینگی هەیە. بڕێ کەس لەم سەدەیەدا دەمێننەوە و هەنێ کەس لەم سەدەیەش دوا دەکەون و بڕێ کەسێش دەڕۆنە ناو سەدەکانی داهاتوو، ئەوە روانینی بەراهەنییە بۆ مەرگی شاملوو؛ نەمانی شێرکۆ بێکەس ئەگەرچی خەسارێکی گەورە بوو کە لە ئەدەب و کەلتووری ئەو گەلە درا، بەڵام دەقی شێعرەکانی شێرکۆ دەچنە خانەی ئەو دەقانەی وا بۆ سەدەکانی داهاتووش هەرمان دەمێننەوە و بەردەوام دەخوێندرێنەوە. شاعیرێک کە لە سەر پشتی شاعیرانی پێش خۆی هەستا و ڕوانینێکی نوێ و کەلتوورێکی تری شێعر نووسینی بۆ ئەدەبی گەلەکەی هێنا؛ کاریگەری شێرکۆ بێکەس تایبەت بە دەیەیەک یان سەدەیەک نابێ‌ و هەر وەک چۆن بۆخۆی دەڵێ ڕێگای شێعری من لە کوردستانەوە دەست پێدەکا ڕێگای هەر شاعیرێکی گەنجیش لە شێعرەکانی شێرکۆوە دەست پێ دەکا، زێدەڕۆیی نییە ئەگەر بێژم لە سەتا نەوەدی پەپوولە شاعیرەکانی دوای شیرکۆ کاریگەرییان لێ وەرگرتووە و لە دەرەبەندی ئەوەوە هاتوونەتە دەرێ...

بەر لەوەی تێک بشکێ بە هەراسەوە هاواری کرد، ئەوە قسەی بنیامینە لە بارەی بۆدلێرەوە، مرۆڤیکی پڕ لە ناتەبایی کە لەهەراس دا ژیا و لە هەراسیشی نووسی. تەریک کەوتنەوە، تەنیایی، وەیلانی و... هەمووی ئەوانە نەبوونە هۆی ئەوەی سارتر بڵێ: ئەو شیاوی ژیانێكی باشتر بوو؟" شارێل بۆدلێر مەزن پیاوێک کە لە کاتی بڵاو بوونەوەی "گوڵانی رەنج" تووشی هێرشی بێ ئامانی دەزگای حوکمی و سانسۆر هات، بۆدلێر لە جوانی نادوێ بەڵکوو لە دزێوی و ناشیرینی، لە ساردییەکی تاڵ دەدوێ، لە تووڕەیی، لە ناخی بریندار و تاریکی مرۆڤ دەدوێ، لە نەخۆشی، لە رق و کین لە وەحشەت، لە هەرچی خەڵک لێی بسڵەمێتەوە دەدوێ، بۆدلێر بە واقع مرۆڤێکی ترۆماتیک بوو کە لە کۆمەلگەیەکی ترۆماتیک دا دەژیا، مرۆڤێکی ئازار چێشتو و ناکام. لە شێعرەکانی وەڕەزی دەبینی، مەرگ و ترس دەبینی، هەر ئەوەش بووە هۆی ئەوەی بچێتە ناو ڕیزی شاعیرانی وەک لۆرد بایرۆن و گۆتییە و هۆگۆ بە گوتەی خۆی، کە بێ گومان لەوانیشی تێپەڕاند، شاعیرێک کە لە بارەی شیوازی کاری خۆی بە دایکی دەڵێ: ئێوە دەزانن کە من بۆ ئەدەبیات و هونەر ئامانجێکی غەوارە لە گەڵ ئەخلاق قاییلم..."،. باوکی شێعری مۆدێرن، شاعیرێک کە هەر شاعیرێک پێویستە لێی ورد بێتەوەو بیخوێنێتەوە، رەنگە شێعری "مەستی کەن" گرینگترین شێعری بۆدلێر نەبێ و ئایتێمەکانی شێعرێکی مۆدێرنی پێوە دیار نەبێ بەپێچەوانەی شێعری"ڕێبوارێک"، بەڵام رۆحی خەیام وارانەی ئەو شێعرە هانی دام بیخوێنمەوە...

جادووگەرێک کە لە سەر دار هەنجیرێک دەژیا

بە لێستێری گووت: ئاواتێک بخوازە تا وەدی بێنم

لێستێریش بە زرینگییەوە ئاواتی خواست...

بەو پێیە، بەرهەم جۆرێک ئەزموونە. بەڵام "ئەزموون" چ مانایەکی دەتوانێ بێ؟ لە بەشێكی دەفتەرەکانی مالت، ریلکە دەنووسێ: "بەیت-ەکان، دێڕی شێعر، کوڵی دەروون نین، ئەزموونن. بۆ نووسینی بەیتێک، بۆ ئافراندنی دێڕێک، دەبێ گەریدەی زۆر شاران بی و ببینی خەڵکان و زۆر شتی کەش..." لە گەڵ ئەوەش، مەبەستی ریلکە ئەوە نییە کە بەیتێک، دێڕێک، نیشاندەری کەسایەتی چڕوپڕ بێت. بیرەوەرییەکان پێویستن، بەڵام بۆ ئەوەی لە بیر چنەوە. تا لەو فەرامۆشییە، لە بێدەنگییەکی مەند و خوازەیی، وشەیەک لە دایک بێت: یەکەم وشەی بەیتێک، یەکەم پیتی دێڕێك. مانای ئەزموون دەتوانێ ئاوا بێت: پێوەندەی لە گەڵ بوون و لە نێوان ئەو پێوەندییەشدا، سەر لە نوێ خۆ ساز کردنەوە، نوێ کردنەوەی خۆمان. ئەزموونێک، تووش بوونێک کە  نادیارە و ناڕوونیش دەمێنێتەوە.