عهتر
که عهتر له خۆمان دهدهین، بێ ئهوهی بمانهوێ، بۆ ڕازی کردن و سهرنجڕاکێشانی ئهوی تره، ههر وهک ژاک لاکان پێکاویهتی: "ئارهزووی من، ئارهزووی ئهوی دییه." به سهرنجڕاکێشان و چڕ کردنهوهی نیگای ئهوی تر لهسهر خۆمان، جگه لهوهی که نیازمانه بوونی خۆمان بۆ ئهوی تر دهربخهین و بیسهلمێنین قهباره و قورساییمان ههیه، مهبهستێکی دیکهمان نییه. شهڕی سهرهکی و گهورهی ئینسان له ژیاندا، سهلماندنی بوونی خۆیهتی له بهرانبهر ئهوانی تردا. ههستی بۆن کردن له ئێمهدا، ههستێکی بهتاڵ و بۆشه، کاتێک کهسێک به تهنیشتماندا تێپهڕ دهبێ و خۆی عهترڕێژ کردووه، ئیتر ئهم ههسته بهتاڵ و بۆش نامێنێتهوه. که عهتر له پۆشاکهکانمان دهدهین، دهمانهوێ بهوی تر بڵێین: ها سهیرکه! منیش ههم...
درێژەی بابهت
+ 92/02/27 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
بێدهنگییهک بهرههمی خۆرهتاوه و بێدهنگییهکیش ئاکامی سێبهر/ ئالبێر
کامۆ
ڕۆژێک کچۆڵهیهک داوای له باوکی کرد چیرۆکێکی بۆ بگێڕێتهوه باوکیشی چیرۆکی
کچۆڵهیهکی بۆ گێڕاوه که ڕۆژێك داوای له باوکی کرد چیرۆکێكی بۆ بگێڕێتهوه و باوکیشی
چیرۆکی کچۆڵهیهکی بۆ گێڕاوه که ڕۆژێک داوای له باوکی کرد چیرۆکێکی بۆ بگێڕێتهوه
و باوکیشی چیرۆکی کچۆڵهیهکی بۆ گێڕاوه که ڕۆژێک داوای له باوکی کرد چیرۆکێكی
بۆ بگێڕێتهوه باوکیشی چیرۆکی کچۆڵهیهکی بۆ گێڕاوه که ڕۆژێک داوای له باوکی
کرد چیرۆکێکی بۆ بگێڕێتهوه و باوکیشی چیرۆکی کچۆڵهیهکی بۆ گێڕاوه که...
کاتێ چیرۆکهکه تهواو بوو، کچۆڵهکه کوتی: نێوی ئهو کچۆڵهیه چی بوو؟
باوکی کوتی: کێها کچۆڵه؟
کچۆڵهکه کوتی: ئهو کچۆڵهیهی وا ڕۆژێك داوای له باوکی کرد چیرۆکێکی بۆ
بگێڕێتهوه و باوکیشی چیرۆکی کچۆڵهیهکی بۆ گێڕاوه که ڕۆژێک داوای له باوکی
کرد چیرۆکێکی بۆ بگێڕێتهوه و باوکیشی چیرۆکی کچۆڵهیهکی بۆ گێڕاوه که ڕۆژێک
داوای له باوکی کرد چیرۆکێکی بۆ بگێڕێتهوه و باوکیشی چیرۆکی کچۆڵهیهکی بۆ
گێڕاوه که...
وسوسه/میدیا کاشیگر/چاپ یکم/1371/نشر آرست
برچسبها:
میدیا کاشیگر,
چیرۆک,
وهرگێران,
ئهنوهر عهرهب
+ 92/02/16 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
بهراوهردێکی پیاسهچییانه له نێوان بۆدلێر و گۆران
1- "له ماڵ بوون، بهڵام له ههموو شوێنێک خۆت له ماڵێدا ههست پیکردن؛ جیهان دیتن و له ناوهندنی جیهاندا بوون، بهڵام به خۆههشاردان له جیهان؛ ئهمانهن بهشێک له وردترین چێژی ئهو کهسگهله سهربهخۆ و پڕههست و بێ لایهنه که زمان له هاندیاندا دوش داماوه"(بودلر،1381: 143)، ئاوا بۆدلێر له "نیگارکێشی جیهانی مودێرن"، رێگا بۆ "کنستانتین گی" دهکاتهوه تا له قهوارهی رێبوارێکی قارهمان بێته ناو شهقام و ماڵی له ناو دڵی قهرهباڵغی و جهماوهردا ئاوهدان بکاتهوه؛ له ناو دهقی ههڵسوکهوتهکان، له نێوان شته به پهلهکان و ئهو شتهی که دهبێ بێ کۆتایی بێت. رێبوارێک که ئهدهبی مۆدێرنی له کۆڵ ناوه و سهراسیمه پهراوێزهکان بهلاوه دهنێ و ئاڕاستهیهکی دهق ئاسا به خۆوه دهگرێ، رێبوارێک که ئێمه وهک پیاسهچی(flaneur) دهیناسین.
برچسبها:
بوودلێر,
گۆران,
بنیامین,
ئهمجهد غوڵامیدرێژەی بابهت
+ 92/02/11 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
زانستی میتۆلۆژی (Mythology) یا ئوستوورهناسی، دهتوانێ زۆر له بهشه نادیارهکانی
مێژوویی و پێشمێژوویی کوردستان بخاته روو. کاتێک ئوستوورهناسان باس له سیستمی
ئوستوورهیی یۆنانی، بابێلی، سوومێڕی، هێندی، ئێرانی و... دهکهن، ئهم پرسیاره دێته
گۆڕێ که بۆچی کورد که له نهتهوه کۆنهکانی سهرووی مێزۆپۆتامیایه، هیچ جێگه و
پێگهیهکی له نێو توێژینهوهکاندا بۆ دیاری نهکراوه و توێژهران و نووسهرانی
کوردیش تا ئێستا کهمتر ئاوڕیان لێداوهتهوه؛ ئهم بێدهنگییه رهنگه به هۆی
گۆڕانی ناوی نهتهوهیهک بێ وا به درێژایی مێژوو ههمیشه به «کورد» ناودێر نهکراوه؛
یا شوناس و پێناسێکی سهربهخۆی نهخولقاندووه، یان به پێی ئهوهی که زمانی کوردی
بێبڕانهوه ژێرچهپۆکهی زمانی دهسهڵات بووه و وه بهر چاو نههاتووه و
شاردراوهتهوه و سامانه کولتوورییهکهی به ناوی خۆیهوه تۆمار نهکراوه، ئهگینا
رهنگه خهتای خۆمان بێ که بڕوامان به ههبوونی «میتی کوردی» نهبووه و یان چاوهڕێی
ئهم و ئهو بووین، بێن و بۆمان وهگهڕ خهن. ههرکام لهم هۆکارانه راست بێ،
ئێستاش درهنگ نهبووه و کاتی ئهوه هاتووه دهروویێک لهم بوارهدا بکهینهوه...
برچسبها:
میتۆلۆژیا,
Mythology,
میت,
حسهین میکائیلیدرێژەی بابهت+ 92/01/30 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
حهز دهکهم ههر له سهرهتای ئهم نووسراوه، ئهو باوهره ببووژێنمهوه که پێویسته بۆ ناسینی نهورۆز و ماناکانی له ژیانی مێژوویی و کۆمهڵایهتی، بگهڕێینهوه بۆ سهرچاوه سۆمێری/بابلییهکان و لهوه دڵنیا بین که نهورۆز ئهگهرێکه له ناو دڵی میتولۆژیای ئهوێ و دهرئهنجامهکهی له ئهمرۆدا پشت سهرنان و نوێکردنهوهیهکه که وهک رهمزی سهرکردنی ژیانی مۆدێڕن، باسیان لێوهدهکرێت. واته چۆنیهتی گرێدانهوهی ئهم دوو جهمسهره زهمانییه ههوڵێکه که ئهم نووسراوه دهیهوێ به کورتی و له ڕێگای پێداچوونهوه به میتۆلۆژیا، ئایین و ڕێوڕهسمهکان مسۆگهری بکات و بۆ ئهم مهبهسته بریکۆلۆرئاسا، مهنزوومهیهک له لهت و کوتهکان و وردهمیتهکان ئاڕاسته دهکرێت که به هاوێری دهستهواژهی نهورۆزدا کۆبوونهتهوه و له ئهنجامدا چهند تابلۆیهکیان نهخشاندووه که ئێمهی کورد تهنیا بۆ بیرهێنانهوهی تهواو زهمانه له کیس چووهکانمان، به ناچار گرتوومانهته قاپێکی ساده و تۆز لێنیشتوو و بهردهوام وهک مۆرکێکی فهخری له ههموو کهسێکمان شاردووهتهوه...
برچسبها:
نهورۆز,
ئهمجهد غوڵامی,
میتۆسدرێژەی بابهت+ 92/01/18 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
دوایین شام پردێک بوو نێوانمان
پردێک بۆ ڕۆیشتن، بۆ وێرانی
پردێک بوو نێوانمان
نه دهنگێک نه جهدهلێک
دوایین شام ڕوانین بوو بێدهنگی بوو
برچسبها:
شێعر,
ئهنوهر عهڕهبدرێژەی بابهت
+ 91/12/15 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
"پیتر بیکسێل"
" ئیتر نامهوێ هیچ بزانم" پیاوێک ئهوهی کوت که ئیتر نهیدهویست هیچ بزانێ.
ئهو پیاوهی که ئیتر نهیدهویست هیچ بزانێ کوتی: " ئیتر نامهوێ هیچ بزانم"
وتنهکهی بهدم خۆشه.
وتنهکهی هاسانه.
لهودهمهدا تهلهفوون زهنگی خوارد.
پیاوهش لهجیاتی ئهوهی سیمهکهی دهرکێشێ و لێی کاتهوه، کارێک که له ئهسڵدا دهبوایه بیکردایه لهبهرئهوهی نهیدهویست شتێک بزانێ، بیستۆکهکهی ههڵگرت و نێوی خۆی گووت...
برچسبها:
پیتر بیکسێڵ,
ئهنوهر عهڕهبدرێژەی بابهت
+ 91/12/04 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
هایدیگێر کاتێک دهڕوانێته ئهم ڕهستهی مارکس له تێزهکانی فیۆرباخ که دهڵێت: "فیلسووفان بۆ شیکاری جیهان هاتن و ئێمه بۆ گۆڕینی"، ڕاشکاوانه مارکس منهتباری ههمان فهیلهسووفانی شیکار دهکاتهوه و دهنووسێت: مهبهستی مارکس له گۆڕینی جیهان، جیهانێکی ئامادهکراوه و شیکاری کراوهیه که فیلسووفانی پێشتر سهرقالی بوون، گۆڕین بهبێ ناسین ناکرێت.
واته به لای هایدیگێرهوه مارکس پاکانهکهری ئیشی تهواو فیلسووفهکانی بهرلهخۆی بووه.
هێنانی پێشکهیهکی لهم چهشنه له ساڵوهگهری کۆچی مامۆستا ههژار و بیر کردنهوه له چۆنیهتی دانیشتنی فیلسووفان له سهر شان و شاخی یهکتر لای کهلتووری ئهورووپی ،وا دهکات بۆ ساتێک بیر بکهینهوه؛ کامهن کۆڵهکهکانی ژێر پای ئێمه و کامهن ئهو شیکارییهی بۆ جیهانی ئێمه کراووه، ههتا ئێمهش ئهمڕۆ منهتبارانه لێیان بڕوانین و ههر هیچ نهبێت به توانایان ئهوهندهی سهربانێک له خودای حهقیقهتهوه نزیکتر بینهوه و سهرقالی گۆڕینی جیهانهکانمان بین. بوون، گۆڕین بهبێ ناسین ناکرێت.
برچسبها:
ههژار,
ئهمجهد غوڵامی,
زماندرێژەی بابهت
+ 91/11/21 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
دووههمین چاپ و پێداچوونهوهی ناونامهی کوردی_ مانێشت_ بهرههمی توێژهری خۆشهویست ژیارجههانفهرد هاته بازاری کتێبهوه، ئهم ناونامهیه پتر له ههزار وشهی گرتۆته خۆی و به شێوهیهکی زانستی ههولی ماناکردنهوهی وشهکانی داوه، چهند خاڵی گرینگ که ئهو کتێبه له ناونامهکانیتر جیا دهکاتهوه بریتییه له:
1- گرینگیدان به شێوهزاره کوردییهکان و کهڵک وهرگرتن لێیان.
2- ڕهچاو کردنی زمانی پاڵهوی و ئاوێستایی
3- لێک هاڵاواردنی کهرتهکانی وشه لێکدراوهکان
4- لهبهر چاو گرتنی ڕهگناسی یا ئتیمۆلوژی وشهکان، که به خۆشحاڵییهوه له دوای قامووسی زهبیحی ئهو ڕهوته ئهگهرچی به شێنهیی بهڵام خهریکه جێ دهکهوێ. تا ئێستا چهندین فهرههنگی تر به شێوهیهکی زانستی و به دوور له شێوهی ئاخنین و چێ کردنی وشهدان نووسراوه و کهوتۆته بهردهستی کهڵک وهرگران.
ناونامهی مانێشت به دوو زمانی کوردی و فارسی و بۆ ئاسان کاری به دوو ڕێنووسی ئارامی و لاتینی نووسراوه تا کهڵک وهرگرانی ئهو فهرههنگه له خوێندنهوه و ڕاوێژی دا تووشی کێشه نهبن. له درێژهی بابهتدا دهتوانن ئهو شوێنانهی که ناونامهی کوردی -مانێشت-ی لێ دهست دهکهوی ببینن.
درێژەی بابهت
+ 91/11/10 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
تۆ حهربا نیت پێستی خۆت
به پێی رهنگ و زمان و
خووی شهقامهکان مهگۆڕه
تۆ حهربا نیت.
ف.پیرباڵ
ئهرێ، خهریکه ئێمهش ههست به گهوره بوونی جیهان دهکهین و ورده ورده مهترسیمان تێدا ساز دهبێ، ههول دهدهین ئاکار و ڕهنگ و خوومان بگۆڕین تا لهو جیهانه مهترسیداره ههست پێکراوه دا تهریک نهکهینهوه، ئهگهر بهڵێ بهڵێشیان بۆ نهکردین لانیکهم خۆشیان لێمان بێ و له ژێر باڵی کۆمهڵگهدا ههست به ئاسوودهیی بکهین، بهڵام بۆ گهییشتن بهو ئامانجه دهست بۆ ههموو کارێک دهبهین و خۆمان دهبینه مهترسییهک بۆ کۆمهڵگه، زێلیگ zelig فیلمێکی نیمچه دیکۆمێنتارییه که باس له کهسایهتییهکی نهخۆش دهکا که بۆ ئهوهی دهوروبهری خۆشیان بوێ خۆی هاوڕهنگی ئهوان دهکا. ئهو کهسایهتییه چ له باری فکری و چ له باری جهستهییهوه خۆی دهگۆڕێت، به جۆرێک که له گهڵ دیموکراتێک دیموکرات و لای کۆماریخوازێک کۆماریخواز،له گهڵ خاخامێک خاخام و له گهڵ دووکتورێک دهبێته دوکتوور، جهریانی ئهو فیلمه له ساڵهکانی 1920 تا 1930 دا ڕوو دهدا سهردهمی تێکشکانی ئابووری ئامریکا و گهشه سهندنی موزیکی جاز و فراوانی ئهلکۆڵ لهو وڵاتهدا، که وودی ئالین وهستایانه توانیویهتی دۆخی ئهو سهردهمه بگوازێنێتهوه ناو فیلمهکه و بۆ خۆی رۆلی سهرهکی فیلم یانی لیۆنارد زێلیگ بگێرێت، ئهو فیلمه له گهڵ ئهوهی که ورده تهنزی زۆر تێدایه بهڵام باس له مهترسییهک دهکا که دهتوانیت زۆر لهوهی وا بیری لێدهکهینهوه مهترسیدارتر بێت بۆ کۆمهڵگه، کهسایهتییهک که بۆ ئهوهی له کۆمهڵگهدا قهبوول بکرێت ههموو کارێک دهکات تهنانهت چونه ژێر باڵی نازیسمهوه، کهسایهتییهک که به قهولی سال بلوو زوو له یاد دهچێتهوه تهنیا شتێک که لێی دهمێنێتهوه "بامزه" بوونییهتی! دوکتوور فلێچر کهسایهتی دووههمی ئهو فیلمه تهنیا کهسێکه که ههول دهدات چارهسهری نهخۆشییهکهی زێلیگ بکات و له کارهکهی دا سهرکهوتوو دهبێت، به جۆرێک که زێلیگ ئهو جار به سهراحهت بیر و بۆچوونی خۆی بێ ئهوهی ترسێکی له کهس ههبێت و بێ ئهوهی چاوهڕوانی بهڵێ بهڵێی کهس بێت دهردهبڕێت که له فیلمهکهدا به جوانی ئاماژهی پێکراوه، بهڵام مهبهست لهو نووسینه چییه، من پێم وایه ههر کهس دوای دیتنی ئهو فیلمه جارێک وهبیر دهورووبهری خۆی دهکهوێتهوه، دهوروبهرێک که خهریکه زێلیگ ئاسا بۆ ئهوهی جێپهسهندی ههر گهمژهیهک بێ رهنگ و خووی خۆی دهگۆڕێ، ئهوهش ههر ئهو جۆرهی وودی ئالێن له فیلمهکهی دا باسی لێدهکا مهترسیداره، بێ گومان کۆمهڵگهی ئیمه پێویستی به دوکتوور فلێچڕێکه که بتوانێت ئهو کهسایهتی نهخۆشه کونترول بکات تا لهوه زیاتر نهبێته هۆی مهترسی بۆکۆمهڵگه، لهوه دهچێ له جیهانی وێژهدا نووسین ڕۆلی دووکتور فلێچر به باشی بگێڕێت، بهڵام کێ ههیه ئهو جهسارهتهی ههبێ و ئهو ههموو کهسایهتییه نهخۆشهی دهورووبهرمان بنووسێتهوه؟ فیلمی زێلیگ به زهماوهندی دوکتوور فلێچر و زێلیگ کۆتایی پێ دێت یانی کۆتاییهکی خۆش بهڵام به ئاماژهیهکی سرنجڕاکێش:
"ئهو{زێلیگ} بۆ ئهوهی خهڵک خۆشیان بوێ و ئهرێیان لێ وهرگرێ، خۆی له ڕادهبهدهر گۆڕی، ئێستا ئهو پرسیارهمان بۆ ساز دهبێ چی دهبوو ئهگهر زێلیگ ههر له ئهوهڵهوه ئهو ئازایهتییهی ههبوایه و بێ ئهوهی وهک حهربا خۆی بگۆڕێ قسهی دڵی کردبایه؟ له کۆتاییش دا نه بهڵێ بهڵێی کهس بهڵکوو ئهوینی ژنێک ئهوی گۆڕی."
ژنێک که ئهگهر نهبێ دیسان زێلیگ ڕهنگ دهگۆڕێتهوه،دیسان پێویستی به ئهرێ وهرگرتنی دیتران دهبێ، ئاخۆ نووسین له بهرامبهر ئاکاری دهورووبهرمان وا نییه؟ ئهگهر نهنووسین کهسایهتییهکان زێلیگ ئاسا ڕهنگ ناگۆڕن؟
برچسبها:
وودی ئالێن,
ئهنوهر عهرهب
+ 91/11/03 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
پێش مهرگ بوو زانیم، خوێنێک به سینگم دا شۆڕاوگهی بهست
خوێنی من بوو،
پێش مهرگ بوو زانیم، لهشێک بهلام دا تێپهر بوو
جهستهی من بوو،
دوور مهرگێک رۆیشتم نادیار
خوێن ڕێیهک نیشانم بوو
پێش مهرگ بوو زانیم، ئاسهوارم دڵۆپێک خوێن بوو
به یهکهم تیشک هاڵاو
پ/ێ/ش/مهرگ/ێ/ک بووم نادیار
پێش مهرگ بوو زانیم،
+ 91/10/10 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
پاشایهتی من، هی ئهم دنیایهیه
بهندیوان و سیاچاڵ و شمشێرهکان
گوێ ڕایهڵی فهرمانی منن که دوو جار، نایڵێمهوه.
کهلامی من، ئهگهر چی کورت، له ئاسنه...
برچسبها:
بۆرخێس,
ئهنوهر عهرهبدرێژەی بابهت
+ 91/08/26 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
ئهو رۆژهی دهستم دا وێبلاگ نووسی و تێكهڵ بهو جیهانه بهربڵاوه بووم، لهو رۆژانه بوو که به هاسانی دهمتوانی بابهتی باش بۆ خوێندنهوه له وێبلاگهکان دا ههڵکڕێنم و چێژیان لێ وهرگرم، ئهوه له بهخت و شانسی من بوو که پێش ئهوهی ئاشنا به زۆر وێبلاگی که بم، ئهوان بناسم و بهردهوام بیانخوێنمهوه. رۆژانێکی زۆر دوور نییه ئهوان رۆیشتوون و تهنیا چوار چێوهیهکیان لهو رۆژانه جێ هێشتووه، دهبێ سهیر بێ بهڵام خهریکه ورده ورده تووشی نۆستالۆژیایهکی وێبلاگی دهبم، ئیتر وێبلاگێکی وا نهماوه بۆ سهردان، زۆر له مێژه هامووشۆم کهم کردۆتهوه؛ پێویستیش نییه. بۆ منێک که خوێنهری ئهو ههموو باسه گهرم و گوڕه بووم، بۆ منێک که بهردهوام خهریکی فێر بوون بووم لێیان، ئهستهمه بتوانم فێره شوێنێکی تر بم، بیریان دهکهم، بیری نووسراوهکانیان، خهونهکانیان، خولیاکانیان، دهبێ ئێستا خهریکی چی بن، به کام کتێب دا سهریان داگرتبێت، خهون به چییهوه دهبین؟ هیچی ئهوانه نازانم تهنیا ئهوه نهبێ بیریان دهکهم. بیری ئهوانهی وا رۆیشتن و نههاتنهوه، بیری ئهوانهی وا ماون و ئهگهر بڕۆن دڵتهنگ دهبمهوه: بیری روانه که ئهویندارانه دهیاننووسی، بیری خهڵوهتخانه و شهو نووسهکانی سهید قادر، بیری تاریک و روونی کاک بریا، بیری خهونهکانی خهونباز، بیری چزوو که فیلتێر کرا، بیری تارمایی کاک سولهیمان، بیری رێنێسانسی کاک کهریم، بیری کهشکۆڵهکهی کاک کامران، بیری مهودا، بیری گۆڤارهکهی کاک وێنس، بیری شیکاری کاک رهسوول، دوورگهی کاک کاوه، دیرۆکی کاک تاهیر، وێنا و پهسنای کاکه شا، کانی عهلی کاک عهلی و بیری...
+ 91/08/17 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
کارلۆس درومۆند دێ ئاندرادێ" Carlos Drummond de Andrade" له 31ی ئۆکتۆبری 1902 له ئیتابیرا(شارێکه له باکوری رۆژههڵاتی برازیل) له دایک بووه و 17ی ئاگۆستی 1987 کۆچی دوایی کردووه. ئاندرادێ شوێن دانهرترین شاعیری سهدهی بیستهمی برازیل و یهکێ له مهزنترین شاعیرهکانی مێژووی وێژهی ئهو وڵاتهیه. ئهو سهرهتا چۆته ناو بزاڤی مۆدێرنیتهی دهیهی بیستی زایینی شێعری برازیل و پاشان رووی کردۆته شێعری ئازادی" واڵت ویتمهن"انه و زمانی زارهکی له شێعرهکانی دا دهکار کردووه.
تایبهتمهندی شێعری ئاندرادێ تیز و حهنهکی تاڵ و فهلسهفی شێعرهکانییهتی که ناوهڕۆکی سوسیالیستی و بڕێ جار مێتافیزیکیان ههیه له شێعری "دڵتهنگی له بهههشت" دا ئهو تایبهتمهندی فهلسهفی و مێتافیزیکییه بهر چاوه به شێوهیهک که خوێنهر دهگهڕێنێتهوه بۆ بیر کردنهوه له یهکهم پرسیار"ئافراندن" و دواتر بێهوودهیی... . شێعری "خۆزێ" ناودارترین شێعریهتی و ئهو شێعره گهڕانهوه بۆ تهنیایی و ئاوێته بوونی ژیانی ئینسان له گهڵ مۆدێرنیتهیه، ئینسانی بی شوناس و نیهلیست، یان به قهوڵی ویوالدۆ سانتۆس شێعری خۆزێ ژیانی خهماوی شاعیرمان له مۆدێرنیته نیشان دهدا. یهکێکی تر له تایبهتمهندییهکانی شێعری ئاندرادێ کهڵک وهرگرتنی زۆر له پاش و پێش کردن و دووپاته کردنهوهی وشهکانه که له شێعری "له نێوان ڕێگا دا" به تهواوی دهردهکهوێ. شێعری "وهرزاکان"یش به ههمان شێوه تهنیایی ژیانی مرۆڤی سهردهممان نیشان دهدا و جار به جارێکیش دهبێته پۆستهرێک.
برچسبها:
کارلۆس درومۆند دێ ئاندرادێ,
ئهنوهر عهرهبدرێژەی بابهت
+ 91/07/27 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
یودوک سڵاو دهگهیهنێت
پیتێر بیکسێل
(1935- )
من هیچ شتێک له مامه یودوک نازانم. جگه لهوهی که مامی بابه گهوره بوو. نازانم قهلافهتی چۆن بوو، نازانم له کوێ دهژیا، چ کاره بوو.
تهنیا نێوی دهزانم: یودوک.
کهسی کهش بهو ناوه ناناسم.
بابه گهوره ههمیشه چیرۆکهکانی ئاوا دهست پێ دهکرد: «ئهو دهم که مامه یودوک مابوو»، یا «کاتێک من بۆ سهردان دهچووم بۆ لای مامه یودوک» یا «کاتێک مامه یودوک ویۆلۆنێکی به دیاری پێدام»...
برچسبها:
چیرۆک,
پیتر بیکسێل,
ئهنوهر عهڕهبدرێژەی بابهت
+ 91/06/27 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
“wc”
تو اين جنگ همه چي نابود شد
آره لعنتي، همه چي
حتي اون مستراح صحرايي كه
خيلي وقتا يادت مياُفتادم اونجا بودم.
پس با اين حساب، جنگ تو رو هم نابود كرد.
جنگ، چه گُهی بود.
درێژەی بابهت
+ 91/06/13 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
"خهونهکانی سابوونێکی مهراغهی ئهسڵ"
ئێستاش پێی وایه رۆژێک له رۆژان کچێک دهچێت بۆ حهمام و، خۆی ڕووت ڕووت دهکاتهوه و بهژنی سپی و ساف و لووسی خۆی، بهو دهشوات.
+ 91/05/26 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
خوب كاري رو كه بلد نيستي نباس انجامش بدي
اما هميشه اينطور نيس
يه وختايي
باس همون كاري رو كه بلد نيستي
انجامش بدي
اين درست همون لحظه اييه كه ريدي تو كارت.
درێژەی بابهت
+ 91/05/13 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
دوایین شێعرهکانم پڕن له "من"
وتووێژ له گهڵ توماس ترانسترۆمێر، وهرگری خهڵاتی ئهدهبی نۆبێل- 2011
ئهم وتووێژه، له ساڵی 1990دا له گهڵ توماس ترانسترۆمێر ئهنجام دراوه. ئهو کات هێشتا زمانی له گۆ نهکهوتبوو. ئهوه تهنیا وتووێژێکه که ماڵپهری فهرمی وهرگری نۆبێلی 2011 بڵاوی کردۆتهوه.
برچسبها:
وتووێژ,
توماس ترانسترۆمێر,
ئهنوهر عهڕهب,
نۆبێلدرێژەی بابهت
+ 91/04/28 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
"هیچ شارێک له ژێر سێبهری دیکتاتۆریدا پێناگات؛ له بهر ئهوهی ههر شتێک له ژێر چاوهدێری دا بێت، سووک و چرووک دهمێنێ"(54) ئهوه و دهیان ڕستهی که، باس له سهرههڵدانی دهسهڵاتێکی تووتالیتێر دهکهن که دزهی کردبۆوه نێو ژیانی دانیشتوانی وڵاتێک، ئهو وڵاتهی که سهردهمانێک دهسهڵات دارانی ئاڵاههڵگری دروشمی دژه فاشیسم بوون، باس له وڵاتی رۆمانییایه له سهردهمی نیکۆلای چاوۆ شێسکۆ؛ ئهو دیکتاتۆرهی بوو به هۆی خولقاندنی رۆمانی"وڵاتی ههڵووچه شینهکان"، رۆمانێک که لهو ساڵانه دا خهڵاتی نۆبێلی پێ بهخشرا و برینێکی کۆنی به ناوی ژینۆ سایدی گهلی رۆمانیا ههڵداوه و دونیای له خهو ڕاچڵهکاند...
برچسبها:
هێرتا موولێر,
وڵاتی ههڵووچه شینهکان,
کتێب,
ئهنوهر عهڕهبدرێژەی بابهت
+ 91/03/21 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
ڕهنگه ئهو نامهیه بۆ بۆره خوێنهرانێک که له وردیله دهرفهتێک کهڵک وهردهگرن تا به سهر شێعری ئهورۆی کوردیدا شاڵاو بهرن باشترین بیانوو بێت و کهمێکیان دابمرکێنێ؛ هاوکات بۆ ئهوانهی وا ههست دهکهن دیواری شێعری کوردی ئهوهنده کورت بۆتهوه که ئیتر پێویستی به قهڵهمبازیش نییه و یاڵڵا وێبلاگ نووسی... خوێندنهوهی خراپ نهبێت.
نامهیهکی کراوه
هاوڕێم!
دیوانه شیعرهکهتم به دهست گهیشت، خوێندنهوهی چهشنه بێگارێک بوو، تامن جارێک ئهوم تهواو کرد، ئهو ههزار جار منی تهواو کرد!
هاوڕێم گوێم لێ بگره، ههر له گهڵ تۆم نییه، له گهڵ زۆربهی ههره زۆرتانمه؛ شیعری 'تازه'ی کوردی، له سهردهستی خواستراوی ئێوه خهریکه دهدۆڕێ، له ڕیشهی خۆی پچڕاوه، نامهیهکه ئهدرهسهکهی ناخوێندرێتهوه، ناگاته دهست خاوهنی خۆی، ئهوهی ئێوه ناوی دهنێن شیعر، تهنکه ئاوێکی لێڵه، ئێوهش بۆقئاسا ههم لێیدهخۆنهوه، ههم تێیدا دهڕشێنهوه!
شیعر – یا قینێکی زۆر ئهستووره، یا خۆشهویستییهکی زۆر تهنک؛ به شیعری ئێوه نه ئاگری قینم کڵپهدهسێنێ، نه ئهستێرهی خۆشهویستی دادهڕژێنه ژوورهکهم.
هاوڕێم، ههر له گهڵ تۆم نییه، له گهڵ زۆربهی ههره زۆرتانمه:
به من بێ حوجرهیهکتان بۆ دهکهمهوه، ههمووتان داوێمه بهر خوێندن، بۆ ئهوهی له بهیانییهوه تا ئێوارێ شیعری بهردهشانی و جزیری و خانی و حاجی و نالی و مهحوی و مهولهوی و گۆران و پیرهمێرد و ههردیتان بۆ بخوێنرێتهوه، ئێوارانیش، کۆمهڵێک ههقایهتخوان و لاوکبێژ و حهیرانبێژو زوڕناژهن و دۆڵهنگێوتان به گژهوه دهنێم تا تاریک و ڕوونی بهیانیان له بنگوێتان بخوێنن و 'میزاجی کوردهوارییتان' ببوژێتهوه.
هاوڕێم ههرلهگهڵ تۆم نییه، له گهڵ زۆربهی ههره زۆرتانمه:
شیعر- کۆترێکی ماڵییه،حهز له خوێندنی ناو حهوشهو بهرپهنجهرهی ماڵان دهکا: باڵی مهکهن.
شیعر- ئهسپێکی شێیه، هاوڕێی دێرینمانه: چوار پهلی له مس مهگرن.
شیعر- مناڵێکی سادیسته، باوکی خۆی یا ئازار دهدا، یان دهیکوژێ، ئهگهر زۆر دهربهستی تهمهنی درێژن، باشتره وهجاخ کوێربن.
شیعر- خهنجهره، ئهوهی نایوهشێنی، با ههڵینهکێشێ!
برات
عهبدوڵڵاپهشێو
تهمموزی 1978- پۆتسدام
بۆ دیتنی ئهسڵی نامهکه درێژهی بابهت کرته بکه
برچسبها:
عهبدووڵا پهشێو,
نامهدرێژەی بابهت+ 91/03/18 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
کارلۆس درومۆند دێ ئاندرادێ" Carlos Drummond de Andrade" له 31ی ئۆکتۆبری 1902 له ئیتابیرا(شارێکه له باکوری رۆژههڵاتی برازیل) له دایک بووه و له 17ی ئاگۆستی 1987 کۆچی دوایی کردووه. شوێن دانهرترین شاعیری سهدهی بیستهم له برازیل و له گهورهترین شاعیرهکانی ههموو چهرخهکانی ئهو وڵاته دهئهژمێردرێت. چهند شێعرێکم لهو شاعیره وهرگێڕاوهتهوه سهر کوردی و ئهگهر دهرفهتێک بوونی بێت بڵاویان دهکهمهوه، ئهو شێعره له لایهن چهند شاعیری فارسهوه وهک ئهحمهد رهزا ئهحمهدی، وهحید عهلیزاده و چهند کهسێکی تر وهرگێڕدراوهتهوه سهر زمانی فارسی بهڵام هیچیان زۆر جێی متمانه نین و ئهوهی منیش ههر وا. ههوڵم داوه له ئینگلیزییهوه وهری گێرمهوه سهر کوردی و دواتریش له گهڵ فارسییهکهی بهراوردم کردووه. شێعری خۆزێ گهڕانهوه بۆ تهنیایی و ئاوێته بوونی ژیانی ئینسان له گهڵ مۆدێرنیتهیه، ئینسانی بی شوناس و نیهلیست، یان به قهوڵی ویوالدۆ سانتۆس شێعری خۆزێ ژیانی خهماوی شاعیرمان له مۆدێرنیته نیشان دهدا.
درێژەی بابهت+ 91/02/05 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
ڕژانه سهر پێنج سوارا سهد سوار. دوای زۆر دژوار تێکههڵچوونێک، دهرباز بوو له مردن سوارێک بڵێ تا:
"ئاکامی شهڕ چی بوو؟"
-شهڕیان کرد شێرانه ههر لا. ئێمه ما پێنج و لهوانیش ههر وا.
افسانههای کُردان/اُردیشانه سیسل،سیسیله سیسیل/نشر ثالث
+ 91/01/30 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
شهوگارێک دهخوشێ – یهڵمووم
سهرزهمینێک تاراو – ڕسکان
کڵپهی گڕێک دهزێ ئهگهر – درهخت.
درێژەی بابهت+ 91/01/02 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
کاک عهلی ناوی نهورۆزانهی لێ ناون، بهڵام دڵنیام له تامی وهرگرتنی نهورۆزانه چێژ بهخشترن، به تایبهت که رهنگێکی نوێ بدهن به کتێبخانهکهت، باس له چهند کۆمهڵه چیرۆک و رۆمانێکه، بۆکان ئهو ساڵ تهقاندوویهتهوه، کاکه خله و خهرمان بهرهکهت، ئێستا له خوێندنهوهی "سهفهرنامهی دۆزهخ" کۆمهڵه چیرۆکهکهی کاک بریا کاکه سووری نهبوومهوه ههواڵی بڵاو بوونهوهی "چارهنووسی تاپۆکان"ی کاک سولهیمانی عهبدولرهحیمزادهم له زمانی خۆیهوه پێ گهییشت، ئای چهندهم پێ خۆش بوو،چهندهم شانازی به خۆم کرد که ئهو نووسهرانه دۆستی منن، بهڵام حهیف و سهد جارحهیف که له پهنجا نهفهر زیاتر ئهو کتێبهیان دهست ناکهوێ، بریا وا نهبوایه! سهفهر نامهی دۆزهخ دوایی سیاسووت دووههمین کۆمهڵه چیرۆکی کاک بریایه تاکوو ئهورۆ بیستم کاک بریا تۆڵهی ئهو چهند ساڵهی کردۆتهوه و "تابووتی تهمهنیش"ی له چاپ داوه که بهداخهوه نهمدیوه بهڵام ئهوهش ئهوهندهی کهی دڵخۆش کردم، هیوادارم ئهوهیان بهو ئهژماره کهمهی سهفهرنامه نهبێ. چارهنووسی تاپۆکانیش که ئێستا دهستم داوهته خوێندنی و ورده ورده لێی دهرۆمه پێشێ یهکهم بهرههمی کاک سولهیمانه بهڵام لێ وردبوونهوهی زۆری دهوێ. ئهورۆ له گرمه و تهقهی چوارشهممه سووری دا خۆم به دووکانی رحمانی کتێب فرۆش دا کرد که له ناکاو وهبیر ئهو قسهیهی کاک عهلی غوڵامعهلی کهوتمهوه ئهویش له لایهن بۆڵانیۆوه له وێبلاگهکهی دا نووسیبووی: "تهنیا وهتهنی نووسهر دووکانی کتێبفرۆشییه"، من که نووسهر نهبووم وهک پهناگهیهک له ترسی تهق وکووت پهنام بۆ ئهوێ هێنابوو، کهمێک له نێو کتێبهکان دا خوڵامهوه و دهستم دایه دهستهی دهڵقهکهکانی سێلین و تریسترام شهندی ئێسترێن که زۆر له مێژ بوو دڵم پێوهیان بوو. ههر ئاوا چاوم له کتێبهکان دهکرد که سهید قادری هیدایهتی -ش هات بۆ ئهوێ و دوای یالله لێدانێک و چاکی وچۆنی ههواڵی کتێبهکهیم لێ پرسی، سهید قادر پێشتر باسی رۆمانێکی خۆی بۆ کردبووم و بریار بوو بهو زووانه بیداته دهرێ و زۆر له سهر شێوهی له چاپ دانی پێداگری دهکرد، دیاره ههواڵی کۆڵهواربوونی چاپی ئهو دیوی پێ گهییشتبوو! ئهو شۆپاژۆیهی منیش دهگهڕاوه سهر دهنگی نوختهی سهید قادر که تێکهڵاوییکهی سهیرم له گهڵی ههبوو، ئێستا تهواو له پرسیارهکهم نهبوومهوه که ئاماژهی به کۆمهڵێك کتێب کرد له گۆشهیهکهوه له پهنای یهکدا به جوانی ههڵچندرابوون، کهدهستم دایه، بهڵێ راست خۆی بوو، "تۆقی عهزازیل"؛ دوو ئهوهندهی که به بینینی ئهو رۆمانه کهیف ساز بووم، ئهویشم خسته پهنای کتێبهکانی کهو له پهناشهوه چاوێکم له "پیاوێکی ریش خهنهیی" کاک عهزیزی مهحموود پوور بوو که بریارم دا بێمهوه ئهویش بکرم، ئێستا ئهوه ههموویانم لهپێش خۆم داناوه و چاویان لێ دهکهم.
ئهوانهش بخوێننهوه: ۱-خهونباز۲-تاریک و روون
+ 90/12/24 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
شیمبۆرسکا-ش رۆیشت، ههواڵێکی ناخۆش بوو. بهڵام دوونیایه چی له گهڵ دهکرێ؟ به قهوڵی حوسێن پهناهی: تهنیا مردنه به قهد یهک بهش دهکرێ! راستیشی دهکوت، دوێنێ ئانجێلۆپۆلووس بوو، ئهورۆش له بێدهنگیدا شیمبۆرسکا، کهسێک که به پێچهوانهی زۆر کهس نه شێت و شهیدای تریبۆن بوو نه ماندووی رێگای چاپخانه، به قسهی خۆی ههر شهش حهوت ساڵ جارێک رهنگه کتێبێک بڵاو کاتهوه. تهنیایی، هێمنی، بێدهنگی و خۆ پاراستن له کۆڕ و کۆبوونهوهکان لهوانهیه باشترین وشه بن بۆ باس کردن له سهر کهسایهتی ئهو هۆنهره، ههر چی لێی دهخوِێنمهوه کهمتر له گهڵ نووسهری ئهو دهوروبهره نزیکایهتی تێدا دهبینم، شیمبۆرسکا خوێنهری تایبهتی خۆی ههیه، بۆ ههموو کهسی نهنووسی و بۆ ههموو کهسیشی نهخوێندهوه، عاشقی مرۆڤهکان نهبوو به پێچهوانه جیهانی خۆش دهویست، دهیکووت زۆر بوونی ئینسانهکان مهترسیداره بهتایبهت که رۆژانه کۆمهڵێكی زۆر له ههژاریدا دهمرن، رهنگه مردنیشی ههر بۆ ئهو مهبهسته بوو.
برچسبها:
شیمبۆرسکا,
شێعر,
نۆبێڵ,
ئهنوهر عهڕهبدرێژەی بابهت
+ 90/11/13 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
۱ـ بۆ نیشاندانی مێکانیسمهکانی گهشه کردنی زمان دهکرێ کهڵک له دوو تهمسیلی جودا وهربگرین:
یهکهم: وهرزشکارێک که به ئهنجامدانی بهردهوامی هێندێک جووڵهی دیاریکراو ڕۆژ دهگهڵ رۆژ زیادتر کار به ماسوولکهکانی دهکا. (لهم تهمسیله دا ئیمکان و دهرهتانهکان ههر ئهوانهی پێشوون بهڵام خاوهنهکهی ناهێڵی پووچهڵ بنهوه)
دووهم. بازرگانێک که ڕۆژ دهگهڵ ڕۆژ دهسمایهکهی زیادتر دهکا و پارهی تازهی پێ دههێنێتهوه. (لهم تهمسیله دا مێکانیسمیک بهکار هاتووه که به هۆیهوه دهرهتانهکان زیادتر دهبن)
زمانێکی زیندوو بۆ دهستهبهر کردنی گهشه و ههڵدانی خۆی عادهتهن له ههر دوو مێکانیسمی گۆڕین کهڵک وهردهگرێ.
درێژەی بابهت+ 90/11/04 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
سهرچاوهی ئهندێشه و زانستی مۆدێرن، وڵاتانی رۆژئاوایه و ناوخۆیی نییه، بۆیه له گهڵ خۆی زمانی تایبهت به خۆی دێنێت، ئهوه ئهرکی ئێمهیه که خۆمان له گهڵ ئهو ڕهوته ڕێک بخهین و زمانهکهمان له قهتیس بوون و مردن رزگار بکهین. زمانی زانستی زمانێکی دهرهێنراوهیه(اشتقاقی) ههر ئهوهش دهبێته هۆی سازبوونی هێندێک وشهی نوێ که پهره دهدات به زمانی کوردی.
برچسبها:
زمانی زانستی,
ئهنوهر عهرهب,
وتار,
زماندرێژەی بابهت+ 90/11/04 ئهنوهر عهرهب(مامۆ)
|
