X
تبلیغات
nuxte

nuxte

بابە مام هێمن دەگری

جەماڵ خەزنەدار:

بەڕاستی مام هێمن جێگە و شوێن و ڕێزێکی تایبەتی هەبوو، نەک هەر لای ئێمە، بەڵکوو لە ناو هەموو کوردستانی باشوور. ئەو پەناهەندەیەکی ڕەسمی بوو، لە بەغدا بوو. زۆربەی کاتەکان لەگەڵ ئێمە دەژیا، چ لە دەزگای ڕۆشنبیریی کوردیی سەر بە وەزاڕەتی ڕاگەیاندن، یان لە کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی کوردی. ڕۆژانی ئاهەنگ و نەورۆز هەمیشە لەگەڵ ئێمە بوو. مام هێمن بە تەنیا دەژیا، زۆر غەمبار بوو، هەستی بە تەنیایی دەکرد، دوور لە خانەوادە و کەسوکارەکەی دەژیا. ئێمە دڵمان دەدایەوە و بۆ هەر جێگەیەک بچووینایە لەگەڵ خۆمان دەبرد. زۆر حەزی لەوە دەکرد هەمیشە لەگەڵ ئافرەتان دابنیشێ و قسە بکات، بە تایبەتی لەگەڵ "ئەحلام مەنسوور" نێوانی زۆر خۆش بوو. ئەحلام مەنسوور مام هێمنی دەدواند و زۆر لێی نزیک دەبووەوە. منیش هەمیشە بە دڵی مام هێمنم دەکرد، ئۆتۆمبێلم هەبوو، بە ئۆتۆمبێل مام هێمن و ئەحلام مەنسوورم دەگەڕاند، ئەوان بۆخۆیان لە دواوەی ئۆتۆمبێل دادەنیشتن.

ڕۆژێکیان لەگەڵ خۆم بردمەوە ماڵێ. وتم وەرە مام هێمن، بیرەوەرییەکی زۆر کۆنی خۆتت پێشان بدەم. وتی چییە؟ وتم پێت ناڵێم تا نەچینە ماڵەوە. چووین، لە مۆخەخانەکەی خۆم دانیشتین. لەوێ ژمارە "٥"ی گۆڤاری "نیشتمان"م دایە دەست مام هێمن و پێم وت بیخوێنەوە. گۆڤارەکە دوو شێعری مام هێمنی تێدایە. گوتم دەچم قاوەت بۆ دێنم. لەو کاتەدا منداڵەکانم "سروە" و "نارین" هاتن گوتیان بابە، مام هێمن دەگری! منیش کە گەڕامەوە لای، دیتم هۆن هۆن فرمێسک لە چاوانی دێنە خوارێ. وتم مام هێمن، ئەوە چیتە؟ وتی لێم گەڕێ...؛ قەڵەمە پیرۆزەیییە سەوزباوەکەی منی بە دەستەوە گرت و لەسەر بەرگی ڕۆژنامەکە نووسی:

"پاش سی و دوو ساڵ "نیشتمام" کە ئێستاش بە پیرۆزترین نووسراوەی جیهانی دەزانم، دیتەوە. بیرم کردەوە ئەو وەختە چبووم و ئێستا چم؟ ئەودەم لاوێکی پاک و خوێنگەرم بووم و ئێستا پیرێکی ڕزیو و کەم هیوا؛ بەڵام ڕێبازەکەم هەر بەرنەداوە"-هێمن، ٦/٧/١٩٧٥-


ئەم بیرەوەرییەم لە دیواری   ج.ه (هێدی) هەڵگرتووە.

+  93/01/21   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

یەکەم قولەڕەشی ژیانم/ئالیووس براند ئێرستێتێر

 
لە ساڵی  ١٩٤٥ دا چاوم بە یەکەم قولەڕەشی ژیانم کەوت. یەکەم قولەڕەشی ژیانم لە سەر تانکێکی زرێ پۆش کە بە لای ماڵی باوکم دا تێپەڕ دەبوو دانیشتبوو. هەر کە یەکەم قولەڕەش لە بەر پەنجەرەی دیوەکەمان کت و پڕ دەرکەوت، یەکجار ترساین، بەڵام باوکم گوتی: ئەسڵەن پێویست ناکا بترسێن، باوکم گوتی: بەلای ناخێر ڕەشەکانیش بنیادەمن، فەقەت بۆ بەدبەختی قولەڕەشن. قولەڕەشەکانیش دەستەدەستە لە بەر پەنجەرەی ژوورەکەمان خویا دەبوون. ژمارەیان هێندە زۆر بوو کە ئیتر نەمدەتوانی بیانژمێرم.

باوکیشم هەر دەیکوت، پێویست ناکا بترسین، بە لای ناخێر ڕەشەکانیش بنیادەمن. باوکم دەیگوت، بڵێی ونەڵێی ڕەشەکانیش بنیادەمن، باوکم دەیگوت، ڕەشەکانیش بۆخۆیان بنیادەمێکن، باوکم دەیگوت، بێ گومان ڕەشەکانیش بنیادەمن. باوکم دەیگوت، ئەسڵەن پێویست ناکا بترسین، لە بەر ئەوەی رەشەکانیش بنیادەمێکن وەک ئێمە. فەقەت شوکور بۆ خودا ئێمە ڕەش نین، کەچی ڕەشەکان بەداخەوە دەبێ ڕەش بن، تاقە ئیرادی رەشەکان ئەوەیە ڕەشن. بەڵام میسیۆنێرەکان، زۆربەی ڕەشەکانیان هێنایە سەر ئایینی مەسیح و ئێمە ئێستاش کە ئێستایە دەستێکی وامان لەو کارە دا نییە، ئەوە باوکم دەیگوت.

باوکم دەیگوت، بۆ خۆی لە شوێنێکدا  لە زمانی میسیۆنێرێک خوێندوویەتەوە کە زۆربەی ڕەشەکان رۆحێکی سپی، وەک بەفریان هەیە، لە گەڵ ئەوەیکە هیچ قولەڕەشێک بەو رۆحە سپییەوە کە باسیان لێ دەکرد لە بەر پەنجەرەی ماڵەکەمان دەرنەدەکەوت، دایمەی خودا بیرم دەکردەوە کە دوای هێنانە سەر ئایینی مەسیح بەو جۆرەی وا باوکم دەیگوت یان بە شێوەکانی تر دەبێ بە جۆرێک لە سەر رەنگی رەشەکان کار بکرێ.

چەند رۆژ دوای هاتنی ئامریکاییەکان، باوکم لە کاتی نەهار خواردن دا گوتی، قولەڕەشێک کارێکی زۆر ناحزی لە گەڵ ژنی جیرانمان کردووە. بەڵام دایکم بە گژی داهات و گوتی: عەیبێ ناکەی مارتین!، دایکم گوتی: پاکانەی بۆ مەکە! بەڵام باوکم گوتی، دیارە بێ گومان و دڵنیام قولەڕەشەکە زەفەری بۆ ژنی جیرانمان بردووە. باوکم گوتی، قولەڕەشەکانیش مردوویان مرێ خۆ بەشەر نین. باوکم گوتی، ڕەشەکان حەیوانن. باوکم گوتی، قولەڕەشەکان گای نێوچاوان سپین. باوکم گوتی، ڕەشەکان وەک ئێمە نین. من و خوشکم کە لە ترسان خەریک بوو زەندەقمان بچێ، دەستمان کرد بە گریان. بەڵام باوکم گوتی، ئەسڵەن جێی نیگەرانی نییە، ئەوەی ڕاستی بێ ژنەی جیرانیشمان جاروبار دەپشمێ*.

نقطە سر خط/ گزیدەی داستانهای آلمانی و اروپایی/ ترجمە علی عبدالهی/ نشر کاروان 1383


* جاروبار پشمین: بە ژنێک کە  وەزعی باش نەبێ دەڵێن
و: ئەنوەر عەرەب

+  93/01/09   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

چوار کورته‌ چیرۆک/ئه‌مجه‌د غوڵامی


 ئە‌م
خشتانه‌ به‌ کوێ ده‌گه‌ن

سی که‌س له‌سه‌ر لا‌په‌ڕه‌یه‌کن، له‌ سه‌ره‌تای سێ رێیانێک. سێ که‌س که‌ رێگایه‌کی دووریان بڕیوه‌ و دوای لێک دابڕان، هه‌ر کام سه‌ری رێگایه‌ک ده‌گرن: یه‌که‌م که‌س ده‌گاته‌ ده‌ریا و دووهه‌م که‌س به‌ شاخدا هه‌ڵده‌زه‌نێ و سێهه‌م که‌س به‌ دارستانێکدا ڕه‌ت ده‌بێ.

لێره‌ به‌ دوا کایه‌که‌ ئاڵۆزتر ده‌بێ: دوای نوقم بوونی که‌شتیه‌که‌، یه‌که‌م که‌س ده‌چێته‌ ناو زکی ماسییه‌ک؛ پاش دابڕان له‌ کاروان، دووهه‌م که‌س ئه‌سیری لمی بیابان ده‌بێ؛ به‌ شیرینی ئه‌فسوون کراوه‌ی سیحربازێک، سێهه‌م که‌س ده‌بێته‌ بۆق یان بوونه‌وه‌رێکی‌تر، که‌چی به‌وه‌شه‌وه‌ هه‌ر له‌سه‌ر لاپه‌ڕه‌یه‌کن.

ئێستا گه‌ر که‌سی چواره‌م له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م لاپه‌ڕه‌ بڕوانێ، ده‌بینێ که‌ چۆن ماسیگرانی ده‌ریای سوور یه‌که‌م که‌س له‌ زکی ماسییه‌که‌ ده‌رده‌هێنن؛ تۆفانه‌که‌ ده‌نیشێته‌وه‌ و دووهه‌م که‌س ده‌گاته‌ تۆرفان؛به‌ راموسینی کچه‌ شازاده‌یه‌ک ته‌لیسمی سێهه‌م که‌س ده‌شکێ و رێگاکانی سه‌ر لاپه‌ڕه‌که‌ وێک دێنه‌وه‌.

که‌چی سه‌یر ئه‌وه‌یه‌، دوای ئه‌م کایه،‌ چوار که‌س له‌ به‌ر ده‌رگای قوتابخانه‌ پێک ده‌گه‌نه‌وه‌ و به‌ بێ ئه‌وه‌ی هیچیان له‌ بیر مابێ، سپیایی لاپه‌ڕه‌یه‌کی سپی و ساده‌ په‌ی ده‌که‌ن و به‌ره‌و رێگای دووری ماڵێ خۆیان پاشگه‌ز ده‌بنه‌وه‌.


برچسب‌ها: ئه‌مجه‌د غوڵامی, چیرۆک
درێژەی بابه‌ت
+  92/12/22   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

به‌هاری گێڕانه‌وه‌ له‌ ‌وه‌رزی وه‌یشوومه‌/ئه‌مجه‌د غوڵامی



دیسان چیرۆک ئه‌و کوانووه‌ بوو که‌ ئێواره‌ی زستانی بۆکانی گه‌رم کرده‌وه‌، تا له‌ بیست و سێهه‌‌مین ساڵوه‌گه‌ری کۆچی دوایی مامۆستا هه‌ژار و به‌ یادی ئه‌و خوازیارانی ئه‌ده‌بی گێرانه‌وه‌ له‌ شاره‌کانی ده‌وروبه‌ر، بۆ بیستنی به‌رهه‌می چیرۆکی لاوان و نووسه‌رانی به‌ ئه‌زموونی کورد له‌ کوردستانی رۆژهه‌ڵاتدا،له‌ شاری چیرۆک کۆ ببنه‌وه‌.

له‌م ئێواره‌ چیرۆکه‌ که‌ به‌ وته‌ی سوله‌یمان شه‌ریفی، پێشکه‌شکاری به‌رنامه‌ له‌ که‌شێکی پڕ له‌ خۆشه‌ویستی و به‌ ئاماده‌بوونی ڕۆحی گێڕانه‌وه‌سازی یه‌که‌م چیرۆکنووسی کورد، حه‌سه‌ن قزڵجی له‌ پاش نیوه‌ڕۆی رۆژی پێنج شه‌ممه‌ 21ی فێبریوێری/1ی ره‌شه‌مه‌ به‌ڕێوه‌چوو، 20 چیرۆک له‌ نووسه‌رانی بۆکان، سه‌قز، مه‌هاباد، بانه‌ و دیوانده‌ره‌ ئاراسته‌کرا که‌ به‌ گوێره‌ی به‌یانییه‌ی به‌ڕێوه‌به‌ران به‌رهه‌می هه‌ڵبژاردنکاری له‌ 60 ده‌قی گه‌یشتوو به‌ نووسینگه‌ی کۆڕه‌که‌ بوون...


برچسب‌ها: ئه‌مجه‌د غوڵامی
درێژەی بابه‌ت
+  92/12/22   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

ئامۆژگارییەکانی ریچارد فۆرد

ناوی ریچاردفۆردە و خەڵاتی پۆلیتزێر و پێنی بۆ ڕۆمانی "رۆژی سەربەخۆیی" وەرگرتووە. تا ئێستا نەمردووە،  نووسەرێکی ئامریکاییە و چەندین ڕۆمان و کورتەچیرۆکی بڵاو کردۆتەوە. وەک زۆر نووسەری کە پێی وایە دەبێ وا بێ:

  • ژیانی هاوبەشی لە گەڵ کەسیک پێک بێنن کە پێی وابێ نووسەر بوونیش خراپ نییە.
  • منداڵتان نەبێ.
  • ئەو رەخنانەی وا لە سەرتان دەنووسرێ مەخوێننەوە(ئەگەر هاتوو ڕۆژێك لە رۆژان نووسەرێکی کوردیش زاتی کرد و ئامۆژگاری بۆ نووسین دەبێ بڵێ مەردی خودا بن کەم داوا لە رەخنەگر بکەن لە سەرتان بنووسێ).
  • رەخنە مەنووسن. داوەری ئێوە بێ لایەن نابێ.
  • توڵحی بەیانی و ئاخروئۆخری شەو لە گەڵ خێزانتان شەڕەچەلەحانە مەکەن.
  • کاتێ خەریکی نووسینن مەخۆنەوە و بە پێچەوانە.
  • هەراس بە ئیدیتۆرەکانتان هەڵمەگرن(کەس گوو بە کڵاوتان ناپێوێ).
  • زەمی هاوکارەکانتان مەکەن.(دەبێ شتی وا!؟).
  • بۆ دیتران هیوای سەرکەوتن بخوازن بەڵکوو سوودێکی بۆ خۆشتان هەبێ.
  • ئەگەر دەتوانن مەهێڵن کەس دڵساردتان کاتەوە.

 تێبینی: زۆر نابی گوێ بەو ئامۆژگارییانە بدرێ، لە بەر ئەوەی ناکرێ گوێ بە هەموو ئامۆژگارییەک بدرێ!

+  92/11/29   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

کانوونێک بۆ نووسەران


"کانوونی نووسەرانی کوردستان"
بەرهەمی چەندین مانگ زەحمەت و تیکۆشانی بێ­پسانەوەی یارانێکە کە بەردەوام کەڵکەڵەی ئەوەیان بووە ماڵپەڕێكی ڕێک­وپێک و پوخت­وپاراو چێ کەن تا ببێتە سەرچاوەیەکی جێ متمانە و بەسوود بۆ بەردەنگەکانی. ئەم کانوونە چالاکییەکانی خۆی لە بوارێک­دا قەتیس نەکردووە و هەولی داوە لە بوارە جۆربەجۆرەکانی وەک ئەدەبیات فەلسەفە و زانست و مێژوو و کۆمەڵناسی و هتد خۆی بنوێنێ و باشترین بابەتەکان بخاتە ڕووی بەردەنگەکانی. من پێموایە کانوونی نووسەرانی کوردستان تا ڕادەیەک دەتوانێ پڕکەرەوەی ئەو بۆشاییانە بێت کە بەردەوام هەستییان پێ­دەکەین و لە زۆر شوێن­دا وەک خەسارێک و حەسەرەتێک باسی لێدەکەین؛ بۆشایی نەبوونی ماڵپەڕێكی ڕێک­وپێکی کوردی، بە تایبەت لە بوارگەلی وەک فەلسەفە و زانست و ئەدەبی منداڵان و شانۆ و... نەبوونی پاڵپشتێكی بەهێز بۆ نووسەرانی کورد و هەروەها نەبوونی میدیایەکی سەربەخۆ کە بڵاوکەرەوەی هەر دەنگێکی جیاواز بێت. دیارە ئەم کانوونە ڕێگایەکی ئەستەم و دژواری لە پێشە بۆ ئەوەی لە بەرەو پێش بردنی ئامانجەکانی­دا سەرکەوێت و بتوانێ ئاستی چۆنییەتی بابەتەکانی رۆژبەرۆژ بەرز کاتەوە. وەک بە ناوەکەی ڕا دیارە کانوونی نووسەرانی کوردستان موڵکی تاکەکەس نییە و بۆ هەموو نووسەرانی کوردە، بۆیە بەردەوامی ئەم کانوونە مەیسوور نابێ مەگین بە گەلەکۆمەی نووسەرانی کوردستان.
هەر لێرەوەی پیرۆزبایی ئەم بووژانەوەیان پێدەڵێم و هیوام بەردەوامیانە.

 ئەدرەس:  

"کانوونی نووسەرانی کوردستان" 


+  92/11/21   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

شەقام/ ئەنوەر عەرەب

 
بە هەر لەونێک لێکی دەینەوە

من شەقامێک دەناسم ڕوانینی بۆ من

وەک ڕوانینی کچێکە بۆ ئەشیا

بە هەر بارێک پێی­دا بڕۆین شومارەیەک هەیە هەتیو کەوتبێت و

 دەنگێک هەیە لەوبەری تێلەکانەوە دڵتەنگ بێ

لەو شەقامەدا عاشق بووین

لەو شەقامەدا لەتێکی ون بووی رووحی شەقارشەقاری خۆمان دۆزییەوە

لەو شەقامەدا تەنیا قاپێک عارەق سەگی سوکنایی بە هەموو نەهامەتییەکانمان هێنا...


درێژەی بابه‌ت
+  92/11/09   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

کتێب وه‌ک کاڵا/به‌ختیار حه‌مه‌سوور


ده‌سه‌ڵاتی بازاڕ، ده‌سه‌ڵاتێکی ڕه‌ها ئاراسته‌که‌ره‌، هه‌موو شته‌کان ده‌کات به‌ ژماره‌ و نرخیان له‌سه‌ر داده‌نێ، ئه‌مڕۆ بازار له‌ جێی ئێمه‌ بڕیار ده‌دا و بیر ده‌کاته‌وه‌، به‌ کۆمه‌کی ژان بودریار ده‌توانین بڵێین: بازاڕ ئینسانه‌کانی کردووه‌ به‌ کاڵا به‌ ده‌ست کاڵاکانه‌وه‌. ئه‌و مۆدێلانه‌ی ڕۆژانه‌ ده‌گه‌نه‌ بازاڕه‌کان و چاوی ئێمه‌ به‌ لای خۆیاندا ڕاده‌کێشن، که‌شێکیان سازاندووه‌، که‌ تاک هێنده‌ی دیکه‌ له‌ تاکێتی خۆی دوور بکه‌وێته‌وه‌ و‌ هه‌نگاو ڕووه‌و کۆ بنێی. ئه‌وه‌نده‌ی بیر کردنه‌وه‌مان به‌ لای دواین جۆری ئوتومبێل‌ و قه‌نه‌فه‌ و مۆبیلیاتی ناوماڵ و ئێکسیسوار و تا ده‌گات به‌ پۆشاک و قاپ و په‌رداخ و بووکه‌ڵه‌ و شته‌ هه‌ره‌ ورده‌کانی تری ڕۆژانه‌وه‌یه‌، هێنده‌ ناپه‌رژێینه‌ سه‌ر مه‌عریفه‌ی تاکه‌ که‌سیی خۆمان، خه‌مێک له‌ کورت و کوێریی‌ دنیابینیمان ناخۆین، که‌ ته‌نانه‌ت به‌رده‌می خۆیشمان به‌ لێڵ و ته‌ماویی ده‌بینین. مۆد و کاڵاکان، ڕووبه‌رێکی به‌رفراوانیان له‌ ژیانی ڕۆژانه‌مان گرتووه‌ته‌وه‌، زۆرجار خواردن و خواردنه‌وه‌ ده‌بنه‌ جێگره‌وه‌ی کاڵاکان، واته‌ خه‌می تێربوونی سک، خه‌مێکه‌ له‌ پاش ڕازاندنه‌وه‌ی دیکۆر و په‌رده‌ی په‌نجه‌ره‌ و گوڵی پلاستیکییه‌وه‌ دێت...


درێژەی بابه‌ت
+  92/10/10   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

بۆ ڕێز گرتن لە بێدەنگی چرکەیەک مەرگ. تکایە*

١-
نە سیمایەک وێنا دەکەم
نە جوانوویەک دیناو
من کەناری هەر سەوزەیەک
ئاوم ئاو ئا...


درێژەی بابه‌ت
+  92/10/04   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

دەرسەکانی رۆئیایی-١

کاتێ کە شێعر بیر دەکاتەوە

ئێمە شاعیران شتێک نین جگە لە شێعرەکانمان. لانیکەم من وام. قسەی من هەمان شێعری منە. واتای ئەم قسەیە ئەوە نییە کە من شێعر دەکەم بە هزر. نا! واتاکەی ئەوەیە: لە شێعردا من شێعر بیر دەکەمەوە و لە قسەکانم دا شێعر بیر دەکاتەوە. ئەوە یانی: "شێعر-بیر-کردنەوە". نەک بۆ شێعر بیر کردنەوە. روخساری منیش هەر ئەم فرموولە سازی دەکا. هەر کەس پەیڤی خۆیەتی...

ی.رۆئیایی


برچسب‌ها: رۆئیایی
+  92/09/29   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

خوێندنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵه‌ شێعری "ترین ته‌نیا "ی ئه‌رسه‌لان چه‌له‌بی

 




ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب

سوله‌یمان وتی، هیچ شتێکی تازه‌ له‌ سه‌ر زه‌وی بوونی نییه‌ هه‌ر ئه‌و جۆره‌ی ئه‌فلاتوون پێی وا بوو ته‌واوی دانسته‌کان شتێک نین‌ جگه‌ له‌ وه‌بیرهێنانه‌وه‌؛ که‌وایه‌ سوله‌یمان حوکمی کرد هه‌ر نوێبوونه‌وه‌یه‌ک هیچ نییه‌ جگه‌ له‌ فه‌رامۆشی. 

فرانسیس بیکێن

ترین‌ته‌نیا دووهه‌مین کۆمه‌ڵه‌ شێعری ئه‌رسه‌لانە که‌ هه‌ر ئه‌و جۆره‌ی به‌ خۆی له‌ پێشه‌کی کتێبه‌که‌ی‌دا نووسیویه‌تی به‌رهه‌می ساڵه‌کانی 89 تا 90 ه‌ یانی ئه‌م کتێبه‌ به‌رهه‌می یه‌ک ساڵ ئه‌زموونی شێعری ئه‌رسه‌لانه‌، دیاره‌ هۆی کۆبوونه‌وه‌ی ئێمه‌ لێره‌ قسه‌ کردن له‌ سه‌ر کتێبی ئه‌رسه‌لانه‌ و نه‌ شیکاری دانه‌ دانه‌ی شێعره‌کانی که‌ به‌ بروای من هه‌ر ده‌قێک شیکاری خۆی ده‌وێت و له‌ حه‌وسه‌له‌ی وه‌ها کۆڕێک دا به‌ده‌ره‌.  له‌ راستی‌دا نووسین له‌ سه‌ر وه‌ها کتێبێک بۆ من ئه‌سته‌م بوو ئه‌ویش له‌ به‌ر ئه‌وه‌یکه‌ هه‌ر کام له‌ شێعره‌کان به‌ شێوازێک نووسراون و خوێنه‌ر به‌ره‌وڕووی چه‌ندین ستایلی نووسین ده‌بێته‌وه‌، جا ئه‌وه‌ باشه‌ یا خراپه‌ ده‌بێ خوێنه‌رانی ئه‌م کتێبه‌ وڵامی بده‌نه‌وه‌ به‌ڵام بۆ من یه‌ک شت نه‌دۆزراوه‌ ئه‌ویش ئیمزا یا ده‌نگی نووسه‌ر بوو، ئه‌وه‌ش به‌ مانای ئه‌وه‌یه‌ ئێستا که‌ خه‌ریکین باس له‌ دووهه‌مین کتێبی ئه‌رسه‌لان ده‌که‌ین، شاعیر به‌رده‌وام خه‌ریکی ئه‌زموون کردنه‌، دیاره‌ ئه‌زموون کردن له‌ گه‌ڵ نوێبوونه‌وه‌ به‌ بروای من جیاوزی هه‌یه‌ و هه‌ر که‌س ده‌توانێت خۆی به‌ئه‌زموێ سه‌رکه‌وتوو یا نا سه‌رکه‌وتوو به‌ڵام نوێبوونه‌وه‌ حه‌قایه‌تێکی تره‌ و باسێكی تر...


درێژەی بابه‌ت
+  92/09/24   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

"من واڵت ویتمەنم"

نووسین و وەرگێڕانی: ئەنوەر عەرەب

"ئەمریکا خۆی داوەری دەکا دەرفەتی پێ بدەن"، ئەوە قسەی گرینگترین شاعیری ئەمریکا واڵت ویتمەنە(١٨١٩-١٨٩٢)کاتێک شێعری ئازادی بنیات نا و هەژانێکی لە ئەدەبی ئینگلیزی­دا ساز کرد. شاعیرێکی یاغی کە گوتارێکی نوێی هێنایە ناو ئەدەبی ئینگلیزی و لە ئازادی و دیموکراسی بە زمانێکی ساکار و دوور لە گەورەوێژی دوا، شاعیرێک کە ستایشی دیموکراسی کرد و خۆی لە دڵی خەڵکی­دا ئەگەرچی درەنگ بەڵام هەرمان کرد. رەنگە یەکێک لە گرینگترین تایبەتمەندییەکانی شێعری ویتمەن هێنانە ئارای "من" بۆ ناو شێعری ئینگلیزی بێت، منێکی گشتی و لیریک کە لە هەمان کات­دا دەتوانێ منی نووسەر بێت دەتوانێ تۆی خۆێنەریش بێت و تەنانەت هەموو مرڤایەتیش بێت، "سروودی خۆم" نموونەیەک لەو شێعرانەیە کە باس لە ئەزموون و شووناسی تاکەکەسی نووسەر دەکا بەڵام لە هەمان کات­دا خوێنەر وا هەست دەکا لە گەڵ ئەویەتی و بە خۆی دەگرێ.
   واڵت ویتمن شاعرێکی قسە لە ڕوو  و ڕاشكاو نووس بوو، هەر ئەوەش بووە هۆی ئەوەی وەک شاعرێکی تابۆشکێن ناو دەربکا و ئەو پیرۆزییەی لای رۆمانسی­نووسەکان ساز کرابوو تێک بشکێنێت. کاریگەری ویتمن لە سەر شاعیرانی دوای خۆی وەک ئالێن گینزبێرگ و کارلۆس ویلیامز و ئێزرا پاوند و... حاشا هەڵنەگرە. "چووزەرەی گیا" گرینگترین کتێبی ویتمەنە کە بە کەڵک وەرگرتن لە زمانێکی کووچەبازاری و هێنانە ئارای دەستەواژەی نوێ و هەروەها قەرز وەرگرتن لە وشەگەلی بیانی و زانستی رەوتێکی نوێی لە ئەدەبی ئینگلیزی­دا ساز کرد؛ بە جۆرێک کە دوای بڵاو بوونەوەی ئەم کتێبە جەنجالێکی زۆری لێ هەستا و وەک کتێبێکی سووک و بێ بایەخ چاوی لێ­کرا تەنانەت تا چەندین ساڵیش مافی بڵاو کردنەوەی پێ­نەدرا. هەر ئەو کتێبە دوای ئەوەی یەکەم چاپی لێ بڵاو بۆوە ویتمن ٣٧ ساڵ پێیداهاتەوە تا بناخەی شێعری مۆدێرنی ئامریکای پێ دابمەزرێنێ. بە گشتی دەتوانم بڵێم شێعری ویتمەن باس لە خۆڕاگری، ڕەسەنایەتی، ئامانج، گەشبینی، سرووشت و هەروەها دیموکراسی دەکا.

کاتێک کە هەست دەکەی میجازی شێعریت تێکچووە و ئیتر چێژ لە شێعر وەرناگری، لەو دەمەدا دەبی سپاسی مەزن پیاوێکی وەک ویتمەن بکەی کە وەها شاکارێکی خوڵقاندووە...


برچسب‌ها: واڵت ویتمەن
درێژەی بابه‌ت
+  92/09/04   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

"بۆ ئەوکە پڕ هەنیسکەکەی تۆ"



ئێمە ئێستاش
لە دوورەوە

گوڵاڵەکانمان دەناسییەوە
هەنووکەش دەمانزانی
گەنم بۆ سەوز بوو
بۆ بەرەو زەردی چوو
بۆ هەڤاڵان لە ژێر باران دا مانەوە

 بەڵام

 ئێمە چاوەڕوان بووین
کەسێک لە کۆڵانەوە
بێت و بڵێ:
لە دەرێ باران دەبارێ.

تەرمی هەڤاڵانیان بۆ ناشتن برد.
ا.احمدی

 

+  92/08/04   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

مەرگ

هه‌نگامه‌یه‌ک بوو سه‌یر

مه‌رگ له‌ دیوه‌خانه‌وه‌ سه‌ری ده‌رکێشا.

هه‌رکه‌س شتێکی ده‌کووت

دایکم ده‌یکوت: خودام موبینی حه‌قه‌ به‌ هه‌ر دوو چاوی خۆم بینیم

باوکم ده‌یکووت: هاهاهاها کچێ دیسان خه‌یاڵاتی بووی

 باپیره‌ ده‌یکووت: ساڵگارێکی زوو بوو، باش له‌ بیرم نه‌ماوه‌ به‌ڵام ساڵگارێکی زوو بوو

باپیره‌ وڕێنه‌ی ده‌کرد 

پوورم سه‌رێکی ڕاوەشاند و کوتی: خودا عاقیبه‌تمان به‌خێر کا؛ سه‌فی بووه‌

دادم سه‌رقاڵی مه‌لیله‌کانی ده‌ستی ده‌تریقاوه‌ و بیری بۆ لای شتێکی­تر یان که‌سێکی­تر ده‌چوو

کاکیشم یه‌ک­به‌خۆی مرد.


 

photo: Edward munch

+  92/07/12   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

نەققاشی/سەعید حەسەن زادە


بۆ بینینی وێنەکان درێژەی بابەت کرتە بکەن.


درێژەی بابه‌ت
+  92/06/11   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

ئه‌سفاری کاتیبان و بۆشاییه‌ک له‌ ڕۆمانی کوردی­دا/ئەنوەر عەرەب

چه‌ند رۆژ له‌وه‌ پێش هاورێیه‌که‌م "ا‌سفار کاتبان"ی ئه‌بووتورابی خه‌سره‌وی بۆ هێنام. رۆمانێکی کورتی 190 لاپه‌ڕه‌یی، خوێندنه‌وه‌ی زۆری نه‌خایاند و به‌ رۆژو نیوێک خوێندراوه‌. ڕۆمانێک به‌ پێکهاته‌یه‌کی قورس و قاییم، نووسه‌ر ڕۆمانه‌که‌ی به‌ سێ ڕه‌وایه‌تی سه‌ره‌کی ده‌باته‌ پێشێ: ره‌وایه‌تی شێخ یه‌حیای که‌نده‌ری و ئه‌حمه‌د به‌شیری له‌ باره‌ی سوڵتان مه‌نسوور له‌ سه‌رده‌می ئاڵی موزه‌ففه‌ر و ته‌یموورییان"سه‌ده‌ی هه‌شت"،  ره‌وایه‌تی ئه‌ویندارانه‌ی کوڕه‌ موسوڵمانێک به‌ ناوی سه‌عیدی به‌شیری و کچه‌ جوویه‌ک به‌ ناوی ئیقلیما ئه‌یوبی له‌ "ده‌یه‌ی په‌نجا؟" و ڕه‌وایه‌تی پیاوچاکێکی جووله‌که‌ به‌ ناوی شێدێرک به‌ که‌ڵک وه‌رگرتن له‌ ده‌قه‌ پیرۆزه‌کانی وه‌ک ته‌لمووز و کتێبی عه‌هدی کۆن و هه‌روه‌ها دوو ڕه‌وایه‌تی ده‌ره‌کی: ڕه‌وایه‌تی زوڵفا جیمز و سوڵه‌یمان خانی کۆهه‌ن له‌ سه‌فه‌رنامه‌ی زوڵفا جیمزدا و ڕه‌وایه‌تی زۆهره‌ کارلۆس دایکی ئیقلیما؛ که‌ هه‌ر کام له‌و ڕه‌وایه‌تانه‌ به‌ شێوه‌ی هاوته‌ریب یان گێڕانه‌وه‌ له‌ دڵی گێڕانه‌وه‌دا دێن و نووسه‌ر له‌ فه‌نی ته‌علیق بۆ بردنه‌ پێشی ڕۆمانه‌که‌ی که‌ڵکی وه‌رگرتووه‌. زمان له‌و ڕۆمانه‌دا ده‌وری سه‌رکی ده‌گێڕێ و نووسه‌ر به‌ که‌ڵک وه‌رگرتن له‌ شێوازه‌ جۆراوجۆره‌کانی ده‌ربڕین"له‌حن" و که‌ڵک وه‌رگرتن له‌ زمانی ئارکاییک به‌ پشت به‌ستن به‌ ده‌قه‌ کلاسیکه‌کان و زمانی و سه‌رده‌می ئێستا به‌ گه‌مه‌ی زه‌مانی یان کات ئاڵۆزی به‌ قه‌وڵی تۆدۆرۆف چێژێکی تایبه‌ت به‌ خوێنه‌ر ده‌به‌خشێ. به‌ڵام مه‌به‌ستی من لێره‌ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و ڕۆمانه‌ نییه‌ به‌ڵکوو هه‌ست کردن به‌ بۆشاییه‌ک‌ له‌ ڕۆمانی کوردیدایه‌ که‌ دوای خوێنده‌نه‌وه‌ی ئه‌و ڕۆمانه‌ تووشی هاتم. هه‌ڵبه‌ت پێشتر زۆر له‌ سه‌ر نه‌بوونی ده‌قێکی کۆنی کوردی ئه‌وتۆ باس کراوه‌ و زۆربه‌مان ئه‌و پرسیاره‌مان لا درووست بووه‌، بڕێ جارێش‌ کاتێک که‌سێک زمانی سووتاوه‌ و وتوویه‌تی زمانی کوردی پێتانسییه‌ڵی نووسینی ڕۆمانی نییه‌ یه‌ک به‌خۆمان هه‌ڵبه‌زیونه‌ته‌وه‌ و به‌ گژی­دا چووین و وتوومانه‌ ئه‌ی ڕۆمانه‌کانی به‌ختیار عه‌ڵی، ئه‌ی شیرزاد حه‌سه‌ن و ئه‌ی عه‌تا نه‌هایی و ئه‌ی و ئه‌ی و...


درێژەی بابه‌ت
+  92/06/02   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

ئه‌گه‌ر له‌ رۆژێکدا مردی.../ئه‌مجه‌د غوڵامی



دیاره‌ من ناوی ئه‌م نووسراوه‌م له‌ تێکه‌ڵکردنی سه‌ردێری شێعری "دۆنادۆن" له‌گه‌ڵ کۆپله‌یه‌ک له‌ قه‌سیده‌ی "خاچ و مار و رۆژژمێری شاعێرێ"ی شێرکۆ وه‌رگرتووه‌، و هه‌ر له‌ سه‌ره‌تادا ویستوومه‌ به‌ دروستکردنی دژوازیی نێوان مه‌رگ و ژیان له‌ به‌رامبه‌ر باوه‌ری زاڵی مه‌رگ‏په‌ره‌ستی مان بگرم و خۆم بدزمه‌وه‌ له‌ هه‌ڵگوتن به‌ سه‌ر شاعێرێک که‌ له‌ کاتی مردنیشیدا لای میدیا کوردییه‌کان ته‌واو پشت‏گوێ خراوه‌. هیچ باوه‌ڕیشم به‌ دزێوبوونی خوێندنه‌وه‌ و پێداچوونه‌وه‌ به‌ ده‌قی هونه‌رمه‌ندانی کۆچکردوو نییه‌، به‌ڵکوو لام وایه‌ ده‌کرێت له‌ ساته‌وه‌ختی مه‌رگدا، له‌و ساته‌وه‌خته‌ تایبه‌ته‌ی که‌ ته‌واو کاته‌کانی ژیان به‌ لێشاو هه‌ره‌سی بۆ ده‌هێنن و له‌ به‌ریه‌وه‌ ڕه‌ت ده‌بن، ده‌رفه‌تێک ده‌ره‌خسێت که‌ تێێدا ده‌وێرین سه‌ر بکه‌ین به‌ ناو ئه‌زموونه‌کان و داهێنانه‌کانی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ و له‌وێوه‌ پشکی خۆمان وه‌ک میرات‏به‌رانی ئه‌و ده‌ست نیشان بکه‌ین و ڕه‌نگه‌ ته‌نیا له‌م ریگاوه‌یه‌ که‌ ده‌کرێت وێنه‌یه‌کی چڕ له‌ هونه‌رمه‌ندێک سه‌ریه‌ک خه‌ینه‌وه‌ که‌ لای خوێنه‌ره‌کانی به‌ جێ ماوه‌ و دواجار هه‌ر ئه‌م وێنه‌ که‌ڵه‌که‌بووه‌یه‌ که‌ ده‌مانباته‌وه‌ سه‌ر ئه‌زموونی ژیاندراوی ئه‌و، ده‌نا پێاهه‌ڵوتن چ نییه‌ جیا له‌ ئه‌زموونێکی رۆژانه‌ که‌ تائێستاش ده‌ستی له‌ حه‌وێقی هونه‌ری ئێمه‌ نه‌کردووه‌ته‌وه‌...


برچسب‌ها: شێرکۆ بێکەس, ئه‌مجه‌د غوڵامی
درێژەی بابه‌ت
+  92/05/26   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

پشیله‌یه‌ک له‌ تاریکیدا/به‌ختیار حه‌مه‌سوور

 

-         هــــ، هــــ، هــــ، ...

 

به‌ به‌رده‌م‌ دوکانێکدا، که‌ شامپۆ و سابوون و کرێم و بابه‌تی ئافره‌تان ده‌فرۆشێت،‌ تێ ده‌په‌ڕیت. پیاوێک‌، له‌ پشتی مێزێکه‌وه‌ دانیشتووه‌.‌ ژنێک، شامپۆیه‌کی به‌ ده‌ستته‌وه‌یه‌ و له‌به‌رده‌م پیاوه‌‌که‌دا وه‌ستاوه‌. ژنه‌که‌ وه‌ک ئه‌وه‌ی شتێک بخوێنێته‌وه‌، له‌ شامپۆکه‌ ورد ده‌بێته‌وه‌. به‌ قسه‌یه‌ک‌ که‌ ژنه‌که‌ ده‌‌یکات، پیاوه‌که‌ ده‌که‌وێته‌‌‌‌‌ پێکه‌نین. پشیله‌یه‌ک ده‌بینیت، له‌ چاڵاوێکی چکۆله‌ی به‌رده‌م دوکانه‌که‌دا ئاو ده‌خواته‌وه‌‌. بیرت ده‌که‌وێته‌وه: به‌رله‌وه‌ی به‌ به‌رده‌م ئه‌م دوکانه‌دا تێپه‌ڕیت، تینووت بووه‌.

 

ئه‌ژنۆت ژان ده‌کات. له‌سه‌ر کورسی به‌رده‌م باخێک داده‌نیشیت و بیر له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ ده‌که‌یته‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌، به‌ڵام که‌ بێده‌نگیی‌ ژووره‌کان‌ ده‌هێنیته‌وه‌ خه‌یاڵت‌، په‌شیمانی داتده‌گرێت. که‌ ئیشێکت ده‌ست ناکه‌وێت، هه‌ست ده‌که‌یت ده‌ستت بێ له‌ گرتنی جگه‌ره‌، ئه‌رکێکی دیکه‌ی نییه.‌ جگه‌ره‌یه‌ک داده‌گیرسێنیت. ده‌نگی به‌رزی که‌سێک، سه‌رت پێ به‌رز ده‌کاته‌وه‌. که‌سه‌که،‌ له‌ شوێنێکی به‌رزه‌وه‌ قسه‌ له‌گه‌ڵ‌ که‌سێکی دیکه‌ ده‌کات. که‌سه‌که‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌وه‌ی خواره‌وه‌، که‌ تۆ نایبینیت، ده‌ڵێت:...


برچسب‌ها: به‌ختیار حه‌مه‌سوور
درێژەی بابه‌ت
+  92/05/23   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

لەوێ مەمرە.../ئەنوەر عەرەب

ژیانی جەستەیی شاعیر لە سەدەی ئێمەدا گرینگی نییە؛ نووسینی شێعری سەردەمە کە گرینگی هەیە. بڕێ کەس لەم سەدەیەدا دەمێننەوە و هەنێ کەس لەم سەدەیەش دوا دەکەون و بڕێ کەسێش دەڕۆنە ناو سەدەکانی داهاتوو، ئەوە روانینی بەراهەنییە بۆ مەرگی شاملوو؛ نەمانی شێرکۆ بێکەس ئەگەرچی خەسارێکی گەورە بوو کە لە ئەدەب و کەلتووری ئەو گەلە درا، بەڵام دەقی شێعرەکانی شێرکۆ دەچنە خانەی ئەو دەقانەی وا بۆ سەدەکانی داهاتووش هەرمان دەمێننەوە و بەردەوام دەخوێندرێنەوە. شاعیرێک کە لە سەر پشتی شاعیرانی پێش خۆی هەستا و ڕوانینێکی نوێ و کەلتوورێکی تری شێعر نووسینی بۆ ئەدەبی گەلەکەی هێنا؛ کاریگەری شێرکۆ بێکەس تایبەت بە دەیەیەک یان سەدەیەک نابێ‌ و هەر وەک چۆن بۆخۆی دەڵێ ڕێگای شێعری من لە کوردستانەوە دەست پێدەکا ڕێگای هەر شاعیرێکی گەنجیش لە شێعرەکانی شێرکۆوە دەست پێ دەکا، زێدەڕۆیی نییە ئەگەر بێژم لە سەتا نەوەدی پەپوولە شاعیرەکانی دوای شیرکۆ کاریگەرییان لێ وەرگرتووە و لە دەرەبەندی ئەوەوە هاتوونەتە دەرێ...


برچسب‌ها: شێرکۆ بێکەس, ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب
درێژەی بابه‌ت
+  92/05/21   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

بۆدلێر

 

بەر لەوەی تێک بشکێ بە هەراسەوە هاواری کرد، ئەوە قسەی بنیامینە لە بارەی بۆدلێرەوە، مرۆڤیکی پڕ لە ناتەبایی کە لەهەراس دا ژیا و لە هەراسیشی نووسی. تەریک کەوتنەوە، تەنیایی، وەیلانی و... هەمووی ئەوانە نەبوونە هۆی ئەوەی سارتر بڵێ: ئەو شیاوی ژیانێكی باشتر بوو؟" شارێل بۆدلێر مەزن پیاوێک کە لە کاتی بڵاو بوونەوەی "گوڵانی رەنج" تووشی هێرشی بێ ئامانی دەزگای حوکمی و سانسۆر هات، بۆدلێر لە جوانی نادوێ بەڵکوو لە دزێوی و ناشیرینی، لە ساردییەکی تاڵ دەدوێ، لە تووڕەیی، لە ناخی بریندار و تاریکی مرۆڤ دەدوێ، لە نەخۆشی، لە رق و کین لە وەحشەت، لە هەرچی خەڵک لێی بسڵەمێتەوە دەدوێ، بۆدلێر بە واقع مرۆڤێکی ترۆماتیک بوو کە لە کۆمەلگەیەکی ترۆماتیک دا دەژیا، مرۆڤێکی ئازار چێشتو و ناکام. لە شێعرەکانی وەڕەزی دەبینی، مەرگ و ترس دەبینی، هەر ئەوەش بووە هۆی ئەوەی بچێتە ناو ڕیزی شاعیرانی وەک لۆرد بایرۆن و گۆتییە و هۆگۆ بە گوتەی خۆی، کە بێ گومان لەوانیشی تێپەڕاند، شاعیرێک کە لە بارەی شیوازی کاری خۆی بە دایکی دەڵێ: ئێوە دەزانن کە من بۆ ئەدەبیات و هونەر ئامانجێکی غەوارە لە گەڵ ئەخلاق قاییلم..."،. باوکی شێعری مۆدێرن، شاعیرێک کە هەر شاعیرێک پێویستە لێی ورد بێتەوەو بیخوێنێتەوە، رەنگە شێعری "مەستی کەن" گرینگترین شێعری بۆدلێر نەبێ و ئایتێمەکانی شێعرێکی مۆدێرنی پێوە دیار نەبێ بەپێچەوانەی شێعری"ڕێبوارێک"، بەڵام رۆحی خەیام وارانەی ئەو شێعرە هانی دام بیخوێنمەوە...


برچسب‌ها: بوودلێر
درێژەی بابه‌ت
+  92/05/17   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

لێستێر

"بۆ کاک عەزیز مەحموودپوور "

جادووگەرێک کە لە سەر دار هەنجیرێک دەژیا

بە لێستێری گووت: ئاواتێک بخوازە تا وەدی بێنم

لێستێریش بە زرینگییەوە ئاواتی خواست...


برچسب‌ها: شێل سیلوێرستاین
درێژەی بابه‌ت
+  92/05/10   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

...

ئەگەر خۆت تەرخانی بەرهەمێک کەی، بەرهەم بۆ شوێنێکت دەبا، نوختەیەک، شوێنێک کە بەرهەم نەلواوی خۆی ئەزموون دەکا.

بەو پێیە، بەرهەم جۆرێک ئەزموونە. بەڵام "ئەزموون" چ مانایەکی دەتوانێ بێ؟ لە بەشێكی دەفتەرەکانی مالت، ریلکە دەنووسێ: "بەیت-ەکان، دێڕی شێعر، کوڵی دەروون نین، ئەزموونن. بۆ نووسینی بەیتێک، بۆ ئافراندنی دێڕێک، دەبێ گەریدەی زۆر شاران بی و ببینی خەڵکان و زۆر شتی کەش..." لە گەڵ ئەوەش، مەبەستی ریلکە ئەوە نییە کە بەیتێک، دێڕێک، نیشاندەری کەسایەتی چڕوپڕ بێت. بیرەوەرییەکان پێویستن، بەڵام بۆ ئەوەی لە بیر چنەوە. تا لەو فەرامۆشییە، لە بێدەنگییەکی مەند و خوازەیی، وشەیەک لە دایک بێت: یەکەم وشەی بەیتێک، یەکەم پیتی دێڕێك. مانای ئەزموون دەتوانێ ئاوا بێت: پێوەندەی لە گەڵ بوون و لە نێوان ئەو پێوەندییەشدا، سەر لە نوێ خۆ ساز کردنەوە، نوێ کردنەوەی خۆمان. ئەزموونێک، تووش بوونێک کە  نادیارە و ناڕوونیش دەمێنێتەوە.


برچسب‌ها: موریس بلانشۆ
+  92/05/02   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

"هاته، جه‌وهه‌ری ڕووداو"

 

ن:یه‌دووڵلا رۆ‌ئیایی

و: ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب ­

وه‌ک وتوویانه‌ هاته‌نووسی، هزرین نییه‌. ئه‌رێ، له ‌پاش هزرێک نایه‌ت، به‌ڵام ئه‌وه‌ی وا له‌ گه‌ڵ خۆی ده‌یهێنێت چ نییه‌ جگه‌ له‌ هزر. هاته‌ چه‌مکی "له‌پڕی" له‌ خۆده‌گرێ، به‌ڵام زۆریش له‌پڕدا نییه‌. چوونکا، له‌پڕ وێژی به‌مانای ناهزر وێژی نییه‌. به‌م پێیه‌ ئه‌وان، هاته-‌کان، ئه‌و قسانه‌ی که‌ ده‌یکه‌ن، یان له‌ گه‌ڵ خۆیان ده‌یهێنن، یان ئێمه‌ تێیاندا ده‌یدۆزینه‌وه‌، هاته‌-ن به‌ڵام هه‌میشه خوویا نین. هاته‌ له‌ خوویا ده‌سڵه‌مێته‌وه‌، له‌ گه‌ڵ چاوه‌ڕوانی ناکۆکه‌، خۆی له‌ کتوپڕدا ده‌وێ، ڕه‌نگه‌ له‌و سۆنگه‌یه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌م هاتانه‌‌، به‌رله‌وه‌ی بخرێنه‌ پاڵ ئاشکراکانه‌وه‌، ویستوویانه‌ دژواز بن (وێڕای ئه‌وه‌ی له‌ گه‌ڵ خۆیان ده‌یهێنن یان ئێمه‌ پێیان ده‌ده‌ین)، و له‌ ده‌ق دا نما-یه‌ک بگرن جارێک نه‌خوێندراو جارێک ناخوێندراو. هه‌رچه‌ند به‌ بانگهێشتی من هاتوون، هه‌رچه‌ند من له‌وانم گێڕاوه‌ته‌وه‌. ئه‌وان وڵامی بانگهێشتی منیان داوه‌ته‌وه‌، به‌ له‌زتر له‌ بانگهێشتی من. به‌وحاڵه‌ش ده‌ڵێی شتێک، نه‌ڵێین له‌ چاوه‌ڕوانی، به‌ڵکوو له‌ ئاره‌زوویان تێدابووه‌، هێزێک که‌ ئه‌وانی به‌ره‌ شانۆ و پێش شانۆ ڕاو ناوه‌، له‌ هاته‌دا ئاره‌زوو هه‌یه‌.

به‌ هه‌موو ئه‌وانه‌شه‌وه‌ هاته‌-م هێشتا نه‌ناسیوه‌. نه‌ ئه‌و و نه‌ ئاره‌زوو. به‌ر له‌وه‌ش له‌ گه‌ڵ هاوڕێیانی شاعێرم تاوتاو هاته‌-م ئه‌زموون ده‌کرد، له‌و شێعره‌ هاوبه‌شانه‌ی وا له‌ گه‌ڵ یه‌ک و لای یه‌ک ده‌ماننوسی: له‌ گه‌ڵ فرووغ، شاملوو، شاهروودی، بادیه‌نشین، ئیسلامپوور، ئیلاهی، ئه‌حمه‌دره‌زا ئه‌حمه‌ده‌ی و...، جه‌وهه‌ره‌که‌یمان، به‌ڵام، له‌ پێرفۆرمانسی پازده‌ی ئۆکتۆبری 1994 له‌ مووزه‌ی بێرنه‌ ناسی: جه‌وهه‌ری ڕووداو.

هه‌وێنی درووس بوونی ئه‌م هاتانه، ئه‌م هه‌وێنه‌ بێ شكڵانه‌، له‌ ساڵی 1994 و زۆرینه‌یان دواتر له‌ ساڵه‌کانی 2000، گاگا سه‌ریان هه‌ڵدێنا و پاژێکی تریان ده‌دۆزییه‌وه‌. له‌ کوێ؟ شوێنێک له‌ زه‌یندا: سێوێک ده‌که‌وێ. گۆیه‌کی بێقه‌رار که‌ له‌ گه‌ردوونه‌ ده‌که‌وێته ‌ده‌ر.

له‌ کاتی هاته‌-دا ئه‌وه‌ی به‌ زه‌ین ده‌گا به‌ بانگهێشتی هه‌ر ئه‌و شته‌یه‌ وا به‌ زه‌ین گه‌ییشتووه‌ یان گه‌ییشتبوو، هاته‌ نووسی، بڕێ­جار، گه‌ییشتن به‌و‌ گه‌ییشتوانه‌یه که‌ بانگهێشت له‌ نه‌هاتووان ده‌که‌ن. به‌ڕێوه‌بردنێکه‌. هاته‌، به‌ڕێوه‌بردنی نڤیسینه‌. خۆگه‌ڕی ده‌ست نییه‌، به‌ڵام خۆگه‌ڕی ده‌ستێکه‌ که‌ ده‌ست بۆ پاشکه‌وته‌کانی زه‌ین ده‌با، به‌ تایبه‌ت ئه‌گه‌ر له‌ به‌رامبه‌ری خه‌ڵک و له‌ ژێر نیگای دووربین­دا بێ...


برچسب‌ها: یه‌دووڵڵا رۆئیایی, هاته‌
درێژەی بابه‌ت
+  92/03/17   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

شێعر/ڕه‌زا عه‌لیپوور

"بمگرن، ئه‌گینا حه‌وت و حه‌وت ده‌كاته‌ 77"

كه‌چی هێشتا به شانمدا

ـ هیچا و هیچ سه‌یر ئه‌بم؛ ـ

به‌ شانمدا ئه‌ڵێی زه‌وین نیگه‌ران دێت.

راننده‌ خه‌مێكی له‌ دڵدا هاشووره‌:

تا غاره‌تی جاده‌ ئه‌بم.

«تۆ له‌ به‌رگی رۆژنامه‌دا

ماتڵی كه‌سێكه‌ و مچۆڵه‌ كراوتر

تا ده‌ستی پیاوی پارك

ئه‌ی ده‌ستی پیاوی پارك

زه‌وی هێشتا ئه‌ستێره‌یه‌ و

رۆژنامه‌ نه‌ینووسی». ...


درێژەی بابه‌ت
+  92/03/13   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

ورده‌ نیگا/به‌ختیار حه‌مه‌سوور

عه‌تر

که‌ عه‌تر له‌ خۆمان ده‌ده‌ین، بێ ئه‌وه‌ی بمانه‌وێ، بۆ ڕازی کردن و سه‌رنجڕاکێشانی ئه‌وی تره‌، هه‌ر وه‌ک ژاک لاکان پێکاویه‌تی: "ئاره‌زووی من، ئاره‌زووی ئه‌وی دییه‌." به‌ سه‌رنجڕاکێشان و چڕ کردنه‌وه‌ی نیگای ئه‌وی تر له‌سه‌ر خۆمان، جگه‌ له‌وه‌ی که‌ نیازمانه‌ بوونی خۆمان بۆ ئه‌وی تر ده‌ربخه‌ین و بیسه‌لمێنین قه‌باره‌ و قورساییمان هه‌یه‌، مه‌به‌ستێکی دیکه‌مان نییه‌‌‌. شه‌ڕی سه‌ره‌کی و گه‌وره‌ی ئینسان له‌ ژیاندا، سه‌لماندنی بوونی خۆیه‌تی له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌وانی تردا. هه‌ستی بۆن کردن له‌ ئێمه‌دا، هه‌ستێکی به‌تاڵ و بۆشه‌، کاتێک که‌سێک به‌ ته‌نیشتماندا تێپه‌ڕ ده‌بێ و خۆی عه‌ترڕێژ کردووه‌، ئیتر ئه‌م هه‌سته‌ به‌تاڵ و بۆش نامێنێته‌وه‌. که‌ عه‌تر له‌ پۆشاکه‌کانمان ده‌ده‌ین، ده‌مانه‌وێ به‌وی تر بڵێین: ها سه‌یرکه‌! منیش هه‌م...


برچسب‌ها: به‌ختیار حه‌مه‌سوور
درێژەی بابه‌ت
+  92/02/27   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

کچۆڵه‌ و باوکی/ بۆ به‌ختیار حه‌مه‌سوور

بێده‌نگییه‌ک به‌رهه‌می خۆره‌تاوه‌ و بێده‌نگییه‌کیش ئاکامی سێبه‌ر/ ئالبێر کامۆ


ڕۆژێک کچۆڵه‌یه‌ک داوای له‌ باوکی کرد چیرۆکێکی بۆ بگێڕێته‌وه‌ باوکیشی چیرۆکی کچۆڵه‌یه‌کی بۆ گێڕاوه‌ که‌ ڕۆژێك داوای له‌ باوکی کرد چیرۆکێكی بۆ بگێڕێته‌وه‌ و باوکیشی چیرۆکی کچۆڵه‌یه‌کی بۆ گێڕاوه‌ که‌ ڕۆژێک داوای له‌ باوکی کرد چیرۆکێکی بۆ بگێڕێته‌وه‌ و باوکیشی چیرۆکی کچۆڵه‌یه‌کی بۆ گێڕاوه‌ که‌ ڕۆژێک داوای له‌ باوکی کرد چیرۆکێكی بۆ بگێڕێته‌وه‌ باوکیشی چیرۆکی کچۆڵه‌یه‌کی بۆ گێڕاوه‌ که‌ ڕۆژێک داوای له‌ باوکی کرد چیرۆکێکی بۆ بگێڕێته‌وه‌ و باوکیشی چیرۆکی کچۆڵه‌یه‌کی بۆ گێڕاوه‌ که‌...

کاتێ چیرۆکه‌که‌ ته‌واو بوو، کچۆڵه‌که‌ کوتی: نێوی ئه‌و کچۆڵه‌یه‌ چی بوو؟

باوکی کوتی: کێها کچۆڵه؟

کچۆڵه‌که‌ کوتی: ئه‌و کچۆڵه‌یه‌ی وا ڕۆژێك داوای له‌ باوکی کرد چیرۆکێکی بۆ بگێڕێته‌وه‌ و باوکیشی چیرۆکی کچۆڵه‌یه‌کی بۆ گێڕاوه‌ که‌ ڕۆژێک داوای له‌ باوکی کرد چیرۆکێکی بۆ بگێڕێته‌وه‌ و باوکیشی چیرۆکی کچۆڵه‌یه‌کی بۆ گێڕاوه‌ که‌ ڕۆژێک داوای له‌ باوکی کرد چیرۆکێکی بۆ بگێڕێته‌وه‌ و باوکیشی چیرۆکی کچۆڵه‌یه‌کی بۆ گێڕاوه‌ که‌...

 

وسوسه‌/میدیا کاشیگر/چاپ یکم/1371/نشر آرست


برچسب‌ها: میدیا کاشیگر, چیرۆک, وه‌رگێران, ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب
+  92/02/16   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

بانگه‌شه‌یه‌ک بۆ ته‌نینه‌وه‌ی شه‌قامه‌کان*/ئه‌مجه‌د غوڵامی

به‌راوه‌ردێکی پیاسه‌چییانه‌ له‌ نێوان بۆدلێر و گۆران

1- "له‌ ماڵ بوون، به‌ڵام له‌ هه‌موو شوێنێک خۆت له‌ ماڵێدا هه‌ست پیکردن؛ جیهان دیتن و له‌ ناوه‌ندنی جیهاندا بوون، به‌ڵام به‌ خۆهه‌شاردان له‌ جیهان؛ ئه‌مانه‌ن به‌شێک له‌ وردترین چێژی ئه‌و که‌سگه‌له‌ سه‌ربه‌خۆ و پڕهه‌ست و بێ لایه‌نه‌ که‌ زمان له‌ هاندیاندا دوش داماوه‌"(بودلر،1381: 143)، ئاوا بۆدلێر له‌ "نیگارکێشی جیهانی مودێرن"، رێگا بۆ "کنستانتین گی" ده‌کاته‌وه‌ تا له‌ قه‌واره‌ی رێبوارێکی قاره‌مان بێته‌ ناو شه‌قام و ماڵی له‌ ناو دڵی قه‌ره‌باڵغی و جه‌ماوه‌ردا ئاوه‌دان بکاته‌وه‌؛ له‌ ناو ده‌قی هه‌ڵسوکه‌وته‌کان، له‌ نێوان شته‌ به‌ په‌له‌کان و ئه‌و شته‌ی که‌ ده‌بێ بێ کۆتایی بێت. رێبوارێک که‌ ئه‌ده‌بی مۆدێرنی له‌ کۆڵ ناوه‌ و سه‌راسیمه‌ په‌راوێزه‌کان به‌لاوه‌ ده‌نێ و ئاڕاسته‌یه‌کی ده‌ق ئاسا به‌ خۆوه‌ ده‌گرێ، رێبوارێک که‌ ئێمه‌ وه‌ک پیاسه‌چی(flaneur) ده‌یناسین.


برچسب‌ها: بوودلێر, گۆران, بنیامین, ئه‌مجه‌د غوڵامی
درێژەی بابه‌ت
+  92/02/11   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

ده‌سپێکی میتۆلۆژیای کوردی/ حسه‌ین میکائیلی

زانستی میتۆلۆژی (Mythology) یا ئوستووره‌ناسی، ده‌توانێ زۆر له به‌شه نادیاره‌کانی مێژوویی و پێش‌مێژوویی کوردستان بخاته روو. کاتێک ئوستووره‌ناسان باس له سیستمی ئوستووره‌یی یۆنانی، بابێلی، سوومێڕی، هێندی، ئێرانی و... ده‌که‌ن، ئه‌م پرسیاره دێته گۆڕێ که بۆچی کورد که له نه‌ته‌وه کۆنه‌کانی سه‌رووی مێزۆپۆتامیایه، هیچ جێگه و پێگه‌یه‌کی له نێو توێژینه‌وه‌کان‌دا بۆ دیاری نه‌کراوه و توێژه‌ران و نووسه‌رانی کوردیش تا ئێستا که‌متر ئاوڕیان لێ‌داوه‌ته‌وه؛ ئه‌م بێده‌نگییه ره‌نگه به هۆی گۆڕانی ناوی نه‌ته‌وه‌یه‌ک بێ وا به درێژایی مێژوو هه‌میشه به «کورد» ناودێر نه‌کراوه؛ یا شوناس و پێناسێکی سه‌ربه‌خۆی نه‌خولقاندووه، یان به پێی ئه‌وه‌ی که زمانی کوردی بێ‌بڕانه‌وه ژێرچه‌پۆکه‌ی زمانی ده‌سه‌ڵات بووه و وه به‌ر چاو نه‌هاتووه و شاردراوه‌ته‌وه و سامانه کولتوورییه‌که‌ی به ناوی خۆیه‌وه تۆمار نه‌کراوه، ئه‌گینا ره‌نگه خه‌تای خۆمان بێ که بڕوامان به هه‌بوونی «میتی کوردی» نه‌بووه و یان چاوه‌ڕێی ئه‌م و ئه‌و بووین، بێن و بۆمان وه‌گه‌ڕ خه‌ن. هه‌رکام له‌م هۆکارانه راست بێ، ئێستاش دره‌نگ نه‌بووه و کاتی ئه‌وه هاتووه ده‌روویێک له‌م بواره‌دا بکه‌ینه‌وه...


درێژەی بابه‌ت
+  92/01/30   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

پارتیتۆری نه‌ورۆز و ورده‌ میتۆسه‌کانی/ئه‌مجه‌د غوڵامی

حه‌ز ده‌که‌م هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م نووسراوه‌، ئه‌و باوه‌ره‌ ببووژێنمه‌وه‌ که‌ پێویسته‌ بۆ ناسینی نه‌ورۆز و ماناکانی له‌ ژیانی مێژوویی و کۆمه‌ڵایه‌تی، بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ سه‌رچاوه‌ سۆمێری/بابلییه‌کان و له‌وه‌ دڵنیا بین که‌ نه‌ورۆز ئه‌گه‌رێکه‌ له‌ ناو دڵی میتولۆژیای ئه‌وێ و ده‌رئه‌نجامه‌که‌ی له‌ ئه‌مرۆدا پشت سه‌رنان و نوێکردنه‌وه‌یه‌که‌ که‌ وه‌ک ره‌مزی سه‌رکردنی ژیانی مۆدێڕن، باسیان لێوه‌ده‌کرێت‌. واته‌ چۆنیه‌تی گرێدانه‌وه‌ی ئه‌م دوو جه‌مسه‌ره‌ زه‌مانییه‌ هه‌وڵێکه‌ که‌ ئه‌م نووسراوه‌ ده‌یه‌وێ به‌ کورتی و له‌ ڕێگای پێداچوونه‌وه‌ به‌ میتۆلۆژیا، ئایین و ڕێوڕه‌سمه‌کان مسۆگه‌ری بکات و بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ بریکۆلۆرئاسا، مه‌نزوومه‌یه‌ک له‌ له‌ت و کوته‌کان و ورده‌میته‌کان ئاڕاسته‌ ده‌کرێت که‌ به‌ هاوێری ده‌سته‌واژه‌ی نه‌ورۆزدا کۆبوونه‌ته‌وه‌ و له‌ ئه‌نجامدا چه‌ند تابلۆیه‌کیان نه‌خشاندووه‌ که‌ ئێمه‌ی کورد ته‌نیا بۆ بیرهێنانه‌وه‌ی ته‌واو زه‌مانه‌ له‌ کیس چووه‌کانمان، به‌ ناچار گرتوومانه‌ته‌ قاپێکی ساده‌ و تۆز لێنیشتوو و به‌رده‌وام وه‌ک مۆرکێکی فه‌خری له‌ هه‌موو که‌سێکمان شاردووه‌ته‌وه‌...


برچسب‌ها: ئه‌مجه‌د غوڵامی
درێژەی بابه‌ت
+  92/01/18   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

دوایین شام

دوایین شام پردێک بوو نێوانمان

پردێک بۆ ڕۆیشتن، بۆ وێرانی

 پردێک بوو نێوانمان

نه‌ ده‌نگێک نه‌ جه‌ده‌لێک

دوایین شام ڕوانین بوو بێده‌نگی بوو


برچسب‌ها: شێعر, ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب
درێژەی بابه‌ت
+  91/12/15   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

بابه‌ته‌كاني پێشوو