nuxte

"بەرلەوەی..."


بەر لەوەی ئەم ژوورە نەگبەتییە ئەم ژوورە نەگبەتییە جێ بهێڵم
من شەقاوی سەر شەقامێک بووم، لە داڵانی بلاوێنی شەودا تەنیا.
شکڵێک بووم غەریب، چەشنی عەترێک وا لە گوڵ مێخەکی ئەسپێکەوە بە پەنام دا پژیا و لە سنوورەکانی ئەو دیوەوە ئاودیو بوو.
دەمویست خاڵێک بم کوتراو بە سینگی لەشتەوە جووڵە، 
یان دەستی گەڕۆکەیەک بم لێزان 
وێنا بکەم بە سینگت دا یاڵێک بە یاڵێک دا وێران/ هەسپێک بە هەسپێک دا عاشق.
کەچی بەر لەوەی ئەم ژوورە نەگبەتییە ئەم ژوورە نەگبەتییە جێ بهێڵم
چەشنی عەتریک وا لە مێخەکبەندی ئەسپێکەوە پژیا 
شەقاوێک بووم لە وێستگەیەکەوە بۆ وێستگەیەک وەیلان
بەرامبەر ویترینێک زیت، ئەلهای ژنێک تەڕپۆش
لە نووتەکترین شەودا کە نەخشابوو بە پێستی دا کەوڵێک لە کەرەگەدەن،
بێقەرارتم...

 


درێژەی بابه‌ت
+  93/09/08   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

ئه‌م جیهانه‌ وڵاتی ئێمه‌ نیه‌.

 

ئه‌م جیهانه‌ وڵاتی ئێمه‌ نیه‌.

 با بڕۆین، هاوڕێم، ئه‌ی شیعر!

 با ئه‌م سه‌رزه‌مینه‌ جێ بهێڵین،

جیهانێکی دیکه‌ له‌ولا چاوه‌ڕێی هه‌نگاوه‌ ئاواره‌کانی ئێمه‌ ده‌کا...

 "فه‌رهاد پیرباڵ"


با دوایین منوام بێت ئێرە، با بۆ ساتێک تەنیا بۆ ساتێک لێتان دوور بم هاوڕێ خوێرییەکان.

+  93/08/13   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

مانیفست کوبانی/عبدالله پَشِو/ترجمه از کُردی: ک. هَلوَدا




زخمِ شَنگال را شبانه‌روز سرِ آرام گرفتن نیست.

شاید روزی فرا رسد که دردش آرام گیرد امّا زخمش هرگز التیام نخواهد پذیرفت.

تصاویرِ نمایان بر شبکه‌ها کابوس‌اند، شبانگهان شبیخونت می‌زنند،

بر سینه‌ات نشسته و نفرینت می‌کنند.

و اکنون پس از شنگال بر پیکرمان زخمی تازه دهن باز کرده است؛ زخم کوبانی...


برچسب‌ها: پەشێو, ک هەڵوەدا, کۆبانێ
درێژەی بابه‌ت
+  93/07/29   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

کتابهایی که بی گذرنامه سفر میکنند/بیان عزیزی

بیان عزيزي/ اشاره: رمان بوف کور که به نام مهمترين و تاثير گذارترين رمان ادبيات فارسي شناخته شده است نه در ايران بلکه در بمبئي، هندوستان به چاپ رسيد. سال 1315 بود که »صادق هدايت« پنجاه و نه نسخه از رمان را در آنجا کپي کرد و به ايران بازگشت. پيش از او اما، »محمد علي جمالزاده« نيز کتاب يکي بود يکي نبود را در خارج از ايران چاپ کرده بود. اين نويسندگان و کاتباني که بعد از آنها اين سنت را ادامه دادند از آلمان گرفته تا فرانسه و هندوستان و آمريکا کتاب‌هايشان  را چاپ کردند. دلايلشان هم متعدد و  متفاوت است، از اعتراض به مميزي گرفته تا سرعت کار و هزينه پائين‌تر يا دريافت يک حق التاليف آبرومند. اين روزها افغانستان و کردستان عراق درهاي چاپخانه‌ها را به روي کتاب‌هاي فارسي و کردي باز کرده‌اند. در ميان اين دو همسايه کردستان عراق نزديک‌تر است و هم زبان‌تر براي کاتبان  کرد. به مدد بسياري از مترجمان کردستان ايران، حالا از »افلاطون« گرفته تا »هابرماس« و »سيمون دوبوار« و از برادران »کارامازوف« تا »مادام بواري« به کردي صحبت مي‌کنند.  بابت هر نوشته‌اي‌، هر کلام مکتوبي هزينه‌اي پرداخت مي‌شود و گاهي کلمات قبل از چاپ خوانده نمي‌شوند، نه براي مميزي و نه حتي براي ويرايش.  پنهان نيست که  بسياري از اوقات کيفيت آنقدر پائين است که نويسنده ديگر کتابي را در آنجا چاپ نمي‌کند، طرح روي جلد بدون دقت و بي توجه به محتواي کتاب انتخاب  و حق التاليف نه به اندازه زحمت مولف، بلکه صفحه‌اي و تجاري پرداخت مي‌شود. تمام اين مسائل و روند ادامه دار چاپ کتاب درآن سوي مرز انگيزه‌اي شد تا در اين پرونده نگاهي سريع داشته باشيم به مشکلات، مزايا و محدوديتهاي چاپ کتاب در کردستان عراق. از زبان خود نويسندگان که در اين سو ساکن هستند و در آن سو کتابهايشان بدون پاسپورت سفر مي‌کند. از نويسندگان اين سوالات را پرسيديم: 1- آخرين کتابي که در کردستان عراق چاپ کرديد چه بود؟ 2- آيا از روند چاپ کتابتان راضي بوديد؟ 3- پيش از اين براي چاپ کتاب در ايران تلاش کرده بوديد؟ 4-  آيا به تغييرات سياست‌هاي فرهنگي پس از انتخابات رياست جمهوري اميدوار هستيد يا خير؟  


برچسب‌ها: بیان عزیزی, عطا نهایی, کمال امینی, چنور سعیدی, انور عرب
درێژەی بابه‌ت
+  93/07/26   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

کاتێک ئەدەبیات دەبێتە قوربانی سیاسەت/ماریۆبارگاس یووسا

و: ئەنوەر عەڕەب

ماریۆ بارگاس یووسا لە ٢٨ ی مارسی ١٩٣٦ لە شاری ئاریکیبا لە پێرۆ پێی نایە جیهان، ئەو دە ساڵی سەرەتای ژیانی لە بوولیوی تێپەڕ کرد و لە ساڵی ١٩٤٦ وێڕای بنەماڵەکەی گەڕاوە زێدەکەی خۆی. لە زانکۆ لە بواری ئەدەبیات و ماف درێژەی بە خوێندن دا و لە تەمەنی نۆزدە ساڵی دا لە گەڵ خزمێکی خۆی، خولیا ئۆرکیدی، کە تەمەنی هەژدە ساڵ لەو زیاتر بوو زەماوەندی کرد. لە رۆمانی بەناوبانگی  "پوورە خولیا و میرزانووس دا" (١٩٧٧) کەڵکی لە کەسایەتی ئەو ژنە وەرگرتووە، بەڵام ئەو زەماوەندە زۆری نەخایاند و لە ساڵی ١٩٦٤ کۆتایی پێهات و ساڵێک دواتر لە گەڵ پاتریسیا دڵیان بە یەک دا و تا ئێستا هاوڕێی یەک درێژەیان بە ژیان داوە.  یووسا سێ منداڵی هەیە: ئالفارۆ، گۆزنالۆ، مۆرگانا. ساڵگارێکی زۆر لە ئەوروپا، بە تایبەت لە پاریس و لەندەن و مادرید ژیاوە و بە کاری جۆراوجۆرەوە سەری قاڵ بووە، وەرگێڕان، رۆژنامەنووسی و مامۆستای زمانەوانی و .... لە ساڵی ١٩٩٤ دوای ئەوەیکە خەڵاتی ئەدەبی سێروانتسی پێ بەخشرا، بوو بە دانیشتووی وڵاتی ئیسپانیا.


برچسب‌ها: یووسا
درێژەی بابه‌ت
+  93/07/24   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

عەکسێکی تەواو قەد لە مردنم


 جەمال مەلایی شاعیر زۆر لە مێژە دەناسم و زۆر لە مێژە ئاگاداری شێوازی شێعرەکانی هەم، لە زۆربەی گۆڤار و رۆژنامەکانی وەک گەوهەران و هەنگاو و... بابەتی بڵاو کردۆتەوە و جی پێی خۆی وەک شاعیرێکی ئەمڕۆیی بەڵام کەم نووس کردۆتەوە، جەماڵ لەو شاعیرانەیە کە بێدەنگ و بێ پەراوێز کاری خۆی دەکا و زمانی خۆی دۆزیوەتەوە، زمانێکی شاعیرانە و پڕ لە ئیماژ، زمانێک کە لە  سرووشت دەدوێ و  باس لە تەنیایی و مردن دەکات. شێعرەکانی جێی باس و خواسن و دەکرێ بە خەستی لە سەریان بدوێین بەڵام لێرە تەنیا مەبەست ناساندنیەتی. بە گشتی خوێندنەوەی شێعرەکانی جەماڵ چێژێکی تایبەت بە خوێنەرانی دەبەخشێ و دەکرێ بڵێین جیاواز لە هاوبەرەکانی خۆی دەنووسێ، دڵنیام ئەگەر کاری ژورناڵیستی لێی گەڕێ لە بەرهەمەکانی داهاتووی دا حەتمەن کاری تایبەت تری لێ دەبینین. سپاس بۆ مام جەماڵ و شێعرەکانی.

جوان بوو ئەو ژنەی

درەختەكانی لەگەڵ خۆی بۆ ئێرە هێنابوو

هەر دەیتوانی

باڵندەكان بە‌قامكی بژمێرێ

بێ ناونیشان تر بوو لە با

ئەو تەنیا عەكسێكی پێبوو

لەگەڵ كێوێكا گرتبووی.



کۆمەڵە شێعری "عەکسێکی تەواو قەد لە مردنم " لە تیراژی ١٠٠٠ دانە و لە ٦٤ لاپەڕە دا  لە لایەن دەزگای گوتار-ەوە لە چاپ دراوە، ئەم کتێبە  لە زۆربەی شارە کورد نشینەکان دەست دەکەوێ.


برچسب‌ها: جەماڵ مەلایی
+  93/06/31   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

شەق/غەمگین بۆڵی



 خۆنووسینەوە، هیچ میتۆدێكی دیاریكراوی نییەو هیچ ئیمانێكیش لەخۆیدا كۆناكاتەوە، تەنانەت سەر بەهیچ رووگەیەكی دیاریكراویش نییە. دەشێت خۆنووسینەوە وەك بەڕەڵڵاكردنی هەوەس بێت. كەواتە شتێك نامێنێتەوە بۆ چەمكی ( ئەخلاق)یش. بۆیە ئەگەر بۆ ئەخلاق لەم نووسینەدا دەگەڕێت، مەگەڕێ! چۆن شەق لە ئەخلاق دەدەم.
 شەق لە ئەخلاقی ناو ئەو نووسینە دەدەم.
 لە سەرەتاكانی نووسینمدا نووسەرێكی ئیمانداربووم بە رێچكەی قوتابخانەكان و ئایینی بیرمەندەكان. چواردەوری خۆم پڕ كردبوو لە رووگە پیرۆزەكان و سنوورەكانی ئەخلاق. بۆیە ئێستا بەیانی ئەوە دەكەم، كە ئەوەی ئەخلاقی نووسینە هەڕاجی دەكەم. نووسین دەبێت بەرانبەر هەموو رێچكەیەك بێ ئەخلاق بێت و شەقێك لە ئەخلاقی هزری باو و ئایینی قوتابخانەكان و قۆناغەكان بدات. ئاخر ئەخلاق چییە؟ ئەخلاق پۆشینی جلوبەرگی سەردەم و زەمەنەكانی پێش ئێمە بووە. كڵاوی باپیری باپیرە گەورەم، پێڵاوی باوكی باپیرەم، قەمیسكی باوكم، چەفیەی دایكی باپیری دایكی دایكم. ئەو هەموو پۆشاكە دەبێت وەك ئەوان بیانپۆشین. وەك ئەوان بیریان لێ بكەینەوە، وەك ئەوان بە پیرۆز لێیان بڕوانین. من یاخی دەبم و هەموو پۆشاكەكانی دادەڕم! ئەخلاق لەم نووسینەدا بە شەق فڕێدەدەمە دەرەوە. خۆم بریار لەسەر شتەكانم دەدەم و خۆم دەبمە چەقی هەموو شتەكانی خۆم. ئیتر بۆم گرینگ نییە بەتەنیابم، بۆم گرینگ نییە لەبەر بێ پۆشاكی كەس سەیرم نەكات، لەبەر بێ پۆشاكی نووسین كەس ئەم نووسینەم نەخوێنێـتەوە. خۆم بە رووت و قووتی و بەتەنیا لەناو ئەم نووسینەدا پیاسە دەكەم. لێرەوە نەخەمی پۆشینی جل و بەرگم هەیە، نەخەمی پارە پەیداكردن.


درێژەی بابه‌ت
+  93/06/22   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

کتێب

 

کۆمەڵە چیرۆکی"لە چاوەڕوانی پیاوێکی کراس زەردی گوڵ­ گوڵی ­دا" بەم زووانە دێتە ناو جیهانی ئەدەبیاتەوە.

 
کتێبی خانەی خەون
کتێبی ژمارە (11 )


سەنتەری رۆشنبیریی خەون


ناوی کتێب: لە چاوەڕوانی پیاوێکی کراس‌زەردی گوڵ‌گوڵی¬دا
بابەت: چیرۆک
نووسەر: ئەنوەر عەڕەب
پێداچوونەوە: کامڕان جەوهەری، عەزیز مەحموودپوور
دیزاین: محەمەدئەمین شاسەنەم
ڕووبەرگ: نووسەر
بڵاوکراوەی: خانه‌ی خەون
چاپ: یەکەم
چاپخانە: کارۆ


برچسب‌ها: کتێب, کۆمەڵەچیرۆک
+  93/06/19   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

سیر داستان کردی و ژست نویسنده/ امجد غلامی

داستان و رروایت‌پردازی در میان کردها قدمتی به‌ درازای تاریخ دارد، تا جاییکه‌ واسیلی نیکیتین در کتاب "کرد و کردستان" از آن به‌ عنوان "بزرگترین آبشخور روایی بین‌النهرین تا ماوراءالنهر" یاد می‌کند. با این حال، تحول نوشتاری این موضوع به‌ دهه‌های آغازین قرن بیستم - یعنی اواخر امپراطوری عثمانی و اولین تحرکات استعماری در مرزهایش و به‌ تبع آن، خیزش‌های ملی‌گرایی اقوام ساکن منطقه‌- بر‌می‌گردد؛ از این حیث، تسری ایدئولوژی‌ها و زمینه‌های آشنایی با فرهنگ غربی از طریق مرزها و اشاعه‌ی فرهنگ روزنامه‌نگاری، فرصت مغتنمی بود برای پا به‌ عرصه‌ نهادن آنچه‌ امروزه‌ "داستان‌نویسی کردی" گفته‌ می‌شود. با این حال، سردمداران داستان کردی بیش از آنکه‌ در آغاز راه به‌ سویه‌های فرمی و ابعاد هنری ژانر داستان بیندیشند، توجه‌ خود را به‌ جنبه‌ی ‌زبانی و حفظ و اشاعه‌ی‌ فرهنگ فولکی قصه‌ها و داستان‌های نانوشته‌ای معطوف می‌داشتند که‌ می‌توانست در تهیج روح قومی دست بالا داشته‌ باشد.


برچسب‌ها: داستان کوردی
درێژەی بابه‌ت
+  93/06/12   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

ئاوس



ئاوس، لە مەندی چۆمەوە گریام
کلو کلو تاران بە گۆنای سۆرمەوە هەسپان
وەها تاران کە داسەکنا دڵی یاغیم
دڵی پیاوێک کە وێران بوو
بە قووڵی چۆمەوە جەستەی
 
 
 

photo: Edvard Munch
"Melancholy

+  93/04/05   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

ئاخۆ که‌ی بێ؛ سەیحوونێک بۆ کوردستان



ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب


هووشەنگی سەیحوون مرد. ئەوە مانشێتی زۆربەی رۆژنامە و هەواڵنێره‌کانی فارسی زمان بوو له‌باره‌ی پیاوێک کە بە گوتەی حسێن ئەمانەت، ئارشیتێکت و گه‌ڵاڵه‌داڕێژه‌ری بورجی ئازادی تاران: "کەسێک بوو کە بە خوێندنەوەی مۆدێرن، رووح و مانایەکی تازەی بەخشییە بیناسازیی کۆنی ئێران". بێ‌گومان ئەو قسەیە راستە و ئەگەر کەسانێک وەک سەیحوون و ئەمانەت و فەرمانفەرماکان نەبوایەن ڕەنگە بەم زووانە خوێنێکی تازە لە دەمارەکانی جەستەی نیوە گیانی بیناسازیی ئێران‌دا نەدەگەڕا.


برچسب‌ها: هوشنگ سیحون
درێژەی بابه‌ت
+  93/03/26   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

ده‌ستم پڕه‌ له‌ ناوكه‌ قه‌سپ/غه‌مگین بۆڵی


ئه‌و قسه‌یه‌ی هه‌موو كه‌س ده‌یزانێت و كه‌سنایڵێت ، گوتم
( )

ئه‌وه‌ نزیكه‌ی مانگێكه‌ له‌ كاره‌كه‌م ده‌ریان كردوومه‌ ، ئاخر من له‌هیچ كارێكی ژیانمدا ئه‌وه‌م قبووڵ نه‌بووه‌ ، كه‌ چه‌شنی ڕۆبۆتێك ، یان هه‌روه‌ك كۆیله‌یه‌ك سه‌یربكرێم و مامه‌ڵه‌م له‌ كه‌ڵدا بكرێت ، ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌شم قبوڵ نییه‌ كه‌ بۆچوون و هه‌سته‌كانم له‌ ژێر هه‌ست و بۆجوون كه‌لێكی تردا دا ته‌پێنن و خۆیان له‌سه‌رم فه‌رزبكه‌ن ،وه‌لێ ده‌ركردنم له‌و كاره‌ په‌یوه‌ندی به‌مانه‌وه‌ نه‌بووه‌ كه‌باسم لێیانه‌وه‌ كرد ، به‌ڵكو په‌یوه‌ندی به‌وه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ وا ناهه‌قی ده‌رحه‌ق به‌ دۆستێكمه‌وه‌ كرا ، مرۆ ده‌بێت له‌ ته‌واوی كایه‌كانی ژیانیدا هه‌ڵوێستی هه‌بێت ، مرۆی بێ هه‌ڵوێست ویژدانی دا ته‌پیوه‌ و ناخێكی مردۆخی هه‌یه‌ ، ئه‌مه‌ درێژ ده‌بێته‌وه‌ بۆ پرۆسه‌ی نووسینیش . تۆ سه‌یركه‌ كاتێك نووسه‌رێك خاوه‌ن هه‌ڵوێست نییه‌ ، نووسینه‌كانی هه‌میشه‌ جێگای بێبایه‌خن ، ده‌شێت وه‌ها سه‌یری زۆربه‌ی نووسه‌رانی كوردیی بكه‌ین ، نووسه‌ری بێ هه‌ڵوێست ، نووسه‌رێكی مردووه‌ ، له‌ ڕوانگه‌ی ویژدانییه‌وه‌ ، هه‌ربۆیه‌ كاتێك ئه‌م ته‌رزه‌ نووسه‌رانه‌  به‌ناو ساڵه‌وه‌ ده‌جن>>ته‌مه‌نیان هه‌ڵده‌كشێت<<خاوه‌ن دیدگای تایبه‌ت به‌ خۆیان نین ، به‌واتایه‌كی كورتتر : ئه‌م نووسه‌رانه‌ نابنه‌ خاوه‌ن جیهانبینی تایبه‌ت به‌ خۆیان ، نووسه‌ر ده‌بێت یاخی ببێت ، ئاخر یاخیبوون مه‌رج نییه‌ هه‌رله‌لای كه‌سی چه‌وساوه‌وه‌ بێت به‌رامبه‌ر به‌ كه‌سی زۆر دار ، ده‌شێت له‌لای كه‌سێك دروست ببێت كه‌وه‌ك بینه‌ر(ته‌ماشاكه‌ر)سه‌یری ئه‌و چه‌وسانه‌وه‌یه‌ ده‌كات ، ئه‌وه‌ جا له‌ئه‌ركی مرۆدۆستی و نووسه‌ربوون ، له‌لایه‌نی ئیمانیشه‌وه‌ دواجار هه‌ر وه‌هاش ده‌كه‌وێته‌وه‌ ، ئه‌وه‌ته‌ له‌ ئاینی ئیسلام و له‌ ئینجیلیشدا ئاماژه‌ به‌وه‌ كراوه‌ ، كه‌ چیت بۆخۆت پێ خۆشه‌ ، ده‌بێت وه‌هاش پێت خۆش بێت بۆ برای دینیت ، وه‌ به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ ،پێویسته‌ لێره‌دا ئه‌وه‌ش بزانرێت ، كه‌وا چه‌مكی هه‌ڵوێست له‌ چه‌مكی یاخیبوون جیا بكرێته‌وه‌ ، چه‌مكی یاخیبوونیش له‌ چه‌مكی رقلێبوونه‌وه‌جیا بكرێنه‌وه‌ .


درێژەی بابه‌ت
+  93/03/05   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

گەڕانەوە بۆ ژیانەکەى تر!/گۆران رەئوف

هاوڕێم.. من ئەم شەو زۆر دەترسم! ناتوانم بیر لەم سەرمایە نەکەمەوە، بۆم ناکرێت لەبیرى ئەو برسێتییە قووڵەى گەدەمدا نەبم کە دەڵێى مووس بە توێژاڵەکانیدا دێنن... هاوڕێم گوێت لێیە من لە بارەى چییەوە قسەدەکەم؟!

ئاوڕیدایەوە و سیگارێکى دەرهێنا و ویستى دایگرسێنێت.. بەڵام لەبەر ئەو هەوا توندەى کە وردە بەفرى باریوى لەگەڵ خۆیدا دەهێنا چەندجارێک لە هەوڵى پێکردنى سگارەکەیدا سەرکەوتو نەبوو.. تا نێگایەکى لە مستەفا کرد و خەندەیەک لەبەر ڕوناکى ئاگرى سیگارەکەیدا دەرکەوت و وتى: سەیرکە کێشەى مرۆڤەکان بەگشتى ئەوەیە هەرگیز ناتوانن ئەو خەیاڵانە لە واقیعدا بەرجەستەبکەن کە پێشوتر یەک دنیا خەونیان پێوە بینیوە کەى بگەینە ئەو ڕۆژەى بەم خەونانەمان بگەین!! تۆش وەک هەمو مرۆڤەکان ئەم کێشەیەت هەیە.. دابەخۆتدا بگرە هەر دەگەین!


درێژەی بابه‌ت
+  93/03/05   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

سزا _ئێستێفان لاکنێر/ئەنوەر عەرەب

 
 قورسترین سزایەک کە خودایانی یونانی باستان دەیانتوانی بۆ سیزێفی دەرببڕن بێهوودەیی بوو. دووپات کردنەوەی بەردەوام بەردەوامی کارێک بۆ هەمیشە. سیزێف سزا درابوو تاشەبەردێک لە نشێوێکەوە بەرێتە سەرێ. درێژ ماوەیەک تێپەڕی و سیزێف لە تەواوی ئەو ماوەیەدا سەرقاڵی بردنە سەرێی تاشەبەردەکەی بوو، بەڵام تا دەگەییشتە سەرێ تاشەبەرد خلۆر دەبۆوە و دەکەوتەوە ناو شیوەکە. خواکان لە بیریان چوبوو کە لە درێژ خایەندا ئەم تاشەبەردە دەسوێتەوە. لە سەد ساڵی یەکەم دا، هەموو لێواری ئەو بەردەی وا دەست و پلی سیزێفی بریندار کردبوو سواوە و ساف و لووس بۆوە. لە پێنسەد ساڵی دوایی دا بەردەکە وەها لووس و لەبار بوو کە سیزێف ئیتر هەر وا تلی دەدا و دەیبردە سەرێ. لە هەزار ساڵی دوایی دا تاشەبەردەکە چکۆلە و چکۆلەتر بۆوە و نشێویش تەخت و تەخت تر...
ئەم ڕۆژانە سیزێف ورکە بەردێک کە سەردەمانێک تاشەبەردێک بوو لە گەڵ حەبێکی سەرئێشە و کارتی پووڵەکەی لە کیفێک دەخات و لە گەڵ خۆی دەیبا. بەیانی سواری ئاسانسۆر دەبێ و دەچێتە نهۆمی بیست و هەشتی ساختومانی دەفتەرەکەی کە دەبێتە هەمان شوێنی سزا دانی. دوانیوەڕوانیش دیسان دێتەوە خوارێ.



برچسب‌ها: ئێستێفان لاکنێر
+  93/02/23   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

ئەشی بیمارستانێک بایەم و.../

 

ئەشیا بیمارستانێک بایەم و

پێ بە پێی ئەم تەختانە جەڕاح بم

ئەشیا مەمکی هەر پەرەستارێکم بە نیازی چاک بوونەوەت گرێ دابایە

ئەشیا ساردخانەیەک بم تەعتیل / هاتنە ژوورێک بم قەدەغە

ئەشیا دۆعایەک پزیشکێک شۆکێک قورسێک سیحرێک خودایەک شتێک بایەم و تۆم لەو تارماییەی وا بەڕەو ڕووت دێ رزگار بکردایە

من هاورێی ئەو نەخۆشەم

کە دەکرا شەوێک زیاتر سرۆمی لێ بگۆرم و پێی بڵێم ئەوەش ئاخرین دانە

من پاسەوانی نیوە شەوانی پرتە پرتی مەهتابی و پانسمانی خوێن مەرگی پێستێک بووم

کە دەکرا ساتێک زیاتر تەنیا ساتێک زیاتر... ئەرێ ساتێک زیاتر

هەر لوولەیەک دەتوانێ هەزاران پەیڤی نەوتراوە بێت

هەر زەرداوێک دەتوانێ هەزارن خۆزگەی لە بار چوو بێ

هەر ڕوانینێک دەتوانێ چاوەڕوانی چاوەروانی چاوەروانی

من زیقەی برینداری رەگێکم دوای بڕینەوە

من نووزەی سەعات سێی شەوێكی ژان گرتووم

من ترپەی سیگنالی نەوار مەغزێکم ئالۆز

من تەریک کەوتووی داڵانی بلاوێنی کافوورم

ئەشیا هەمراهێک بایەم و لەو لای شیشەکانەوە چاوەڕێم کردایەی
جغار

 من جیرانی تەختێكم ساڵگارێکە نەباتم...


پێشتر لە تایبەتنامەی شێعری هاوچەرخی کوردی"دێڕ" دا بڵاو بۆتەوە.

+  93/02/12   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

بابە مام هێمن دەگری

جەماڵ خەزنەدار:

بەڕاستی مام هێمن جێگە و شوێن و ڕێزێکی تایبەتی هەبوو، نەک هەر لای ئێمە، بەڵکوو لە ناو هەموو کوردستانی باشوور. ئەو پەناهەندەیەکی ڕەسمی بوو، لە بەغدا بوو. زۆربەی کاتەکان لەگەڵ ئێمە دەژیا، چ لە دەزگای ڕۆشنبیریی کوردیی سەر بە وەزاڕەتی ڕاگەیاندن، یان لە کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی کوردی. ڕۆژانی ئاهەنگ و نەورۆز هەمیشە لەگەڵ ئێمە بوو. مام هێمن بە تەنیا دەژیا، زۆر غەمبار بوو، هەستی بە تەنیایی دەکرد، دوور لە خانەوادە و کەسوکارەکەی دەژیا. ئێمە دڵمان دەدایەوە و بۆ هەر جێگەیەک بچووینایە لەگەڵ خۆمان دەبرد. زۆر حەزی لەوە دەکرد هەمیشە لەگەڵ ئافرەتان دابنیشێ و قسە بکات، بە تایبەتی لەگەڵ "ئەحلام مەنسوور" نێوانی زۆر خۆش بوو. ئەحلام مەنسوور مام هێمنی دەدواند و زۆر لێی نزیک دەبووەوە. منیش هەمیشە بە دڵی مام هێمنم دەکرد، ئۆتۆمبێلم هەبوو، بە ئۆتۆمبێل مام هێمن و ئەحلام مەنسوورم دەگەڕاند، ئەوان بۆخۆیان لە دواوەی ئۆتۆمبێل دادەنیشتن.

ڕۆژێکیان لەگەڵ خۆم بردمەوە ماڵێ. وتم وەرە مام هێمن، بیرەوەرییەکی زۆر کۆنی خۆتت پێشان بدەم. وتی چییە؟ وتم پێت ناڵێم تا نەچینە ماڵەوە. چووین، لە مۆخەخانەکەی خۆم دانیشتین. لەوێ ژمارە "٥"ی گۆڤاری "نیشتمان"م دایە دەست مام هێمن و پێم وت بیخوێنەوە. گۆڤارەکە دوو شێعری مام هێمنی تێدایە. گوتم دەچم قاوەت بۆ دێنم. لەو کاتەدا منداڵەکانم "سروە" و "نارین" هاتن گوتیان بابە، مام هێمن دەگری! منیش کە گەڕامەوە لای، دیتم هۆن هۆن فرمێسک لە چاوانی دێنە خوارێ. وتم مام هێمن، ئەوە چیتە؟ وتی لێم گەڕێ...؛ قەڵەمە پیرۆزەیییە سەوزباوەکەی منی بە دەستەوە گرت و لەسەر بەرگی ڕۆژنامەکە نووسی:

"پاش سی و دوو ساڵ "نیشتمام" کە ئێستاش بە پیرۆزترین نووسراوەی جیهانی دەزانم، دیتەوە. بیرم کردەوە ئەو وەختە چبووم و ئێستا چم؟ ئەودەم لاوێکی پاک و خوێنگەرم بووم و ئێستا پیرێکی ڕزیو و کەم هیوا؛ بەڵام ڕێبازەکەم هەر بەرنەداوە"-هێمن، ٦/٧/١٩٧٥-


ئەم بیرەوەرییەم لە دیواری   ج.ه (هێدی) هەڵگرتووە.

+  93/01/21   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

یەکەم قولەڕەشی ژیانم/ئالیووس براند ئێرستێتێر

 
لە ساڵی  ١٩٤٥ دا چاوم بە یەکەم قولەڕەشی ژیانم کەوت. یەکەم قولەڕەشی ژیانم لە سەر تانکێکی زرێ پۆش کە بە لای ماڵی باوکم دا تێپەڕ دەبوو دانیشتبوو. هەر کە یەکەم قولەڕەش لە بەر پەنجەرەی دیوەکەمان کت و پڕ دەرکەوت، یەکجار ترساین، بەڵام باوکم گوتی: ئەسڵەن پێویست ناکا بترسێن، باوکم گوتی: بەلای ناخێر ڕەشەکانیش بنیادەمن، فەقەت بۆ بەدبەختی قولەڕەشن. قولەڕەشەکانیش دەستەدەستە لە بەر پەنجەرەی ژوورەکەمان خویا دەبوون. ژمارەیان هێندە زۆر بوو کە ئیتر نەمدەتوانی بیانژمێرم.

باوکیشم هەر دەیکوت، پێویست ناکا بترسین، بە لای ناخێر ڕەشەکانیش بنیادەمن. باوکم دەیگوت، بڵێی ونەڵێی ڕەشەکانیش بنیادەمن، باوکم دەیگوت، ڕەشەکانیش بۆخۆیان بنیادەمێکن، باوکم دەیگوت، بێ گومان ڕەشەکانیش بنیادەمن. باوکم دەیگوت، ئەسڵەن پێویست ناکا بترسین، لە بەر ئەوەی رەشەکانیش بنیادەمێکن وەک ئێمە. فەقەت شوکور بۆ خودا ئێمە ڕەش نین، کەچی ڕەشەکان بەداخەوە دەبێ ڕەش بن، تاقە ئیرادی رەشەکان ئەوەیە ڕەشن. بەڵام میسیۆنێرەکان، زۆربەی ڕەشەکانیان هێنایە سەر ئایینی مەسیح و ئێمە ئێستاش کە ئێستایە دەستێکی وامان لەو کارە دا نییە، ئەوە باوکم دەیگوت.

باوکم دەیگوت، بۆ خۆی لە شوێنێکدا  لە زمانی میسیۆنێرێک خوێندوویەتەوە کە زۆربەی ڕەشەکان رۆحێکی سپی، وەک بەفریان هەیە، لە گەڵ ئەوەیکە هیچ قولەڕەشێک بەو رۆحە سپییەوە کە باسیان لێ دەکرد لە بەر پەنجەرەی ماڵەکەمان دەرنەدەکەوت، دایمەی خودا بیرم دەکردەوە کە دوای هێنانە سەر ئایینی مەسیح بەو جۆرەی وا باوکم دەیگوت یان بە شێوەکانی تر دەبێ بە جۆرێک لە سەر رەنگی رەشەکان کار بکرێ.

چەند رۆژ دوای هاتنی ئامریکاییەکان، باوکم لە کاتی نەهار خواردن دا گوتی، قولەڕەشێک کارێکی زۆر ناحزی لە گەڵ ژنی جیرانمان کردووە. بەڵام دایکم بە گژی داهات و گوتی: عەیبێ ناکەی مارتین!، دایکم گوتی: پاکانەی بۆ مەکە! بەڵام باوکم گوتی، دیارە بێ گومان و دڵنیام قولەڕەشەکە زەفەری بۆ ژنی جیرانمان بردووە. باوکم گوتی، قولەڕەشەکانیش مردوویان مرێ خۆ بەشەر نین. باوکم گوتی، ڕەشەکان حەیوانن. باوکم گوتی، قولەڕەشەکان گای نێوچاوان سپین. باوکم گوتی، ڕەشەکان وەک ئێمە نین. من و خوشکم کە لە ترسان خەریک بوو زەندەقمان بچێ، دەستمان کرد بە گریان. بەڵام باوکم گوتی، ئەسڵەن جێی نیگەرانی نییە، ئەوەی ڕاستی بێ ژنەی جیرانیشمان جاروبار دەپشمێ*.

نقطە سر خط/ گزیدەی داستانهای آلمانی و اروپایی/ ترجمە علی عبدالهی/ نشر کاروان 1383


* جاروبار پشمین: بە ژنێک کە  وەزعی باش نەبێ دەڵێن
و: ئەنوەر عەرەب

+  93/01/09   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

چوار کورته‌ چیرۆک/ئه‌مجه‌د غوڵامی


 ئە‌م
خشتانه‌ به‌ کوێ ده‌گه‌ن

سی که‌س له‌سه‌ر لا‌په‌ڕه‌یه‌کن، له‌ سه‌ره‌تای سێ رێیانێک. سێ که‌س که‌ رێگایه‌کی دووریان بڕیوه‌ و دوای لێک دابڕان، هه‌ر کام سه‌ری رێگایه‌ک ده‌گرن: یه‌که‌م که‌س ده‌گاته‌ ده‌ریا و دووهه‌م که‌س به‌ شاخدا هه‌ڵده‌زه‌نێ و سێهه‌م که‌س به‌ دارستانێکدا ڕه‌ت ده‌بێ.

لێره‌ به‌ دوا کایه‌که‌ ئاڵۆزتر ده‌بێ: دوای نوقم بوونی که‌شتیه‌که‌، یه‌که‌م که‌س ده‌چێته‌ ناو زکی ماسییه‌ک؛ پاش دابڕان له‌ کاروان، دووهه‌م که‌س ئه‌سیری لمی بیابان ده‌بێ؛ به‌ شیرینی ئه‌فسوون کراوه‌ی سیحربازێک، سێهه‌م که‌س ده‌بێته‌ بۆق یان بوونه‌وه‌رێکی‌تر، که‌چی به‌وه‌شه‌وه‌ هه‌ر له‌سه‌ر لاپه‌ڕه‌یه‌کن.

ئێستا گه‌ر که‌سی چواره‌م له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م لاپه‌ڕه‌ بڕوانێ، ده‌بینێ که‌ چۆن ماسیگرانی ده‌ریای سوور یه‌که‌م که‌س له‌ زکی ماسییه‌که‌ ده‌رده‌هێنن؛ تۆفانه‌که‌ ده‌نیشێته‌وه‌ و دووهه‌م که‌س ده‌گاته‌ تۆرفان؛به‌ راموسینی کچه‌ شازاده‌یه‌ک ته‌لیسمی سێهه‌م که‌س ده‌شکێ و رێگاکانی سه‌ر لاپه‌ڕه‌که‌ وێک دێنه‌وه‌.

که‌چی سه‌یر ئه‌وه‌یه‌، دوای ئه‌م کایه،‌ چوار که‌س له‌ به‌ر ده‌رگای قوتابخانه‌ پێک ده‌گه‌نه‌وه‌ و به‌ بێ ئه‌وه‌ی هیچیان له‌ بیر مابێ، سپیایی لاپه‌ڕه‌یه‌کی سپی و ساده‌ په‌ی ده‌که‌ن و به‌ره‌و رێگای دووری ماڵێ خۆیان پاشگه‌ز ده‌بنه‌وه‌.


برچسب‌ها: ئه‌مجه‌د غوڵامی, چیرۆک
درێژەی بابه‌ت
+  92/12/22   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

به‌هاری گێڕانه‌وه‌ له‌ ‌وه‌رزی وه‌یشوومه‌/ئه‌مجه‌د غوڵامی



دیسان چیرۆک ئه‌و کوانووه‌ بوو که‌ ئێواره‌ی زستانی بۆکانی گه‌رم کرده‌وه‌، تا له‌ بیست و سێهه‌‌مین ساڵوه‌گه‌ری کۆچی دوایی مامۆستا هه‌ژار و به‌ یادی ئه‌و خوازیارانی ئه‌ده‌بی گێرانه‌وه‌ له‌ شاره‌کانی ده‌وروبه‌ر، بۆ بیستنی به‌رهه‌می چیرۆکی لاوان و نووسه‌رانی به‌ ئه‌زموونی کورد له‌ کوردستانی رۆژهه‌ڵاتدا،له‌ شاری چیرۆک کۆ ببنه‌وه‌.

له‌م ئێواره‌ چیرۆکه‌ که‌ به‌ وته‌ی سوله‌یمان شه‌ریفی، پێشکه‌شکاری به‌رنامه‌ له‌ که‌شێکی پڕ له‌ خۆشه‌ویستی و به‌ ئاماده‌بوونی ڕۆحی گێڕانه‌وه‌سازی یه‌که‌م چیرۆکنووسی کورد، حه‌سه‌ن قزڵجی له‌ پاش نیوه‌ڕۆی رۆژی پێنج شه‌ممه‌ 21ی فێبریوێری/1ی ره‌شه‌مه‌ به‌ڕێوه‌چوو، 20 چیرۆک له‌ نووسه‌رانی بۆکان، سه‌قز، مه‌هاباد، بانه‌ و دیوانده‌ره‌ ئاراسته‌کرا که‌ به‌ گوێره‌ی به‌یانییه‌ی به‌ڕێوه‌به‌ران به‌رهه‌می هه‌ڵبژاردنکاری له‌ 60 ده‌قی گه‌یشتوو به‌ نووسینگه‌ی کۆڕه‌که‌ بوون...


برچسب‌ها: ئه‌مجه‌د غوڵامی
درێژەی بابه‌ت
+  92/12/22   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

ئامۆژگارییەکانی ریچارد فۆرد

ناوی ریچاردفۆردە و خەڵاتی پۆلیتزێر و پێنی بۆ ڕۆمانی "رۆژی سەربەخۆیی" وەرگرتووە. تا ئێستا نەمردووە،  نووسەرێکی ئامریکاییە و چەندین ڕۆمان و کورتەچیرۆکی بڵاو کردۆتەوە. وەک زۆر نووسەری کە پێی وایە دەبێ وا بێ:

  • ژیانی هاوبەشی لە گەڵ کەسیک پێک بێنن کە پێی وابێ نووسەر بوونیش خراپ نییە.
  • منداڵتان نەبێ.
  • ئەو رەخنانەی وا لە سەرتان دەنووسرێ مەخوێننەوە(ئەگەر هاتوو ڕۆژێك لە رۆژان نووسەرێکی کوردیش زاتی کرد و ئامۆژگاری بۆ نووسین دەبێ بڵێ مەردی خودا بن کەم داوا لە رەخنەگر بکەن لە سەرتان بنووسێ).
  • رەخنە مەنووسن. داوەری ئێوە بێ لایەن نابێ.
  • توڵحی بەیانی و ئاخروئۆخری شەو لە گەڵ خێزانتان شەڕەچەلەحانە مەکەن.
  • کاتێ خەریکی نووسینن مەخۆنەوە و بە پێچەوانە.
  • هەراس بە ئیدیتۆرەکانتان هەڵمەگرن(کەس گوو بە کڵاوتان ناپێوێ).
  • زەمی هاوکارەکانتان مەکەن.(دەبێ شتی وا!؟).
  • بۆ دیتران هیوای سەرکەوتن بخوازن بەڵکوو سوودێکی بۆ خۆشتان هەبێ.
  • ئەگەر دەتوانن مەهێڵن کەس دڵساردتان کاتەوە.

 تێبینی: زۆر نابی گوێ بەو ئامۆژگارییانە بدرێ، لە بەر ئەوەی ناکرێ گوێ بە هەموو ئامۆژگارییەک بدرێ!

+  92/11/29   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

کانوونێک بۆ نووسەران


"کانوونی نووسەرانی کوردستان"
بەرهەمی چەندین مانگ زەحمەت و تیکۆشانی بێ­پسانەوەی یارانێکە کە بەردەوام کەڵکەڵەی ئەوەیان بووە ماڵپەڕێكی ڕێک­وپێک و پوخت­وپاراو چێ کەن تا ببێتە سەرچاوەیەکی جێ متمانە و بەسوود بۆ بەردەنگەکانی. ئەم کانوونە چالاکییەکانی خۆی لە بوارێک­دا قەتیس نەکردووە و هەولی داوە لە بوارە جۆربەجۆرەکانی وەک ئەدەبیات فەلسەفە و زانست و مێژوو و کۆمەڵناسی و هتد خۆی بنوێنێ و باشترین بابەتەکان بخاتە ڕووی بەردەنگەکانی. من پێموایە کانوونی نووسەرانی کوردستان تا ڕادەیەک دەتوانێ پڕکەرەوەی ئەو بۆشاییانە بێت کە بەردەوام هەستییان پێ­دەکەین و لە زۆر شوێن­دا وەک خەسارێک و حەسەرەتێک باسی لێدەکەین؛ بۆشایی نەبوونی ماڵپەڕێكی ڕێک­وپێکی کوردی، بە تایبەت لە بوارگەلی وەک فەلسەفە و زانست و ئەدەبی منداڵان و شانۆ و... نەبوونی پاڵپشتێكی بەهێز بۆ نووسەرانی کورد و هەروەها نەبوونی میدیایەکی سەربەخۆ کە بڵاوکەرەوەی هەر دەنگێکی جیاواز بێت. دیارە ئەم کانوونە ڕێگایەکی ئەستەم و دژواری لە پێشە بۆ ئەوەی لە بەرەو پێش بردنی ئامانجەکانی­دا سەرکەوێت و بتوانێ ئاستی چۆنییەتی بابەتەکانی رۆژبەرۆژ بەرز کاتەوە. وەک بە ناوەکەی ڕا دیارە کانوونی نووسەرانی کوردستان موڵکی تاکەکەس نییە و بۆ هەموو نووسەرانی کوردە، بۆیە بەردەوامی ئەم کانوونە مەیسوور نابێ مەگین بە گەلەکۆمەی نووسەرانی کوردستان.
هەر لێرەوەی پیرۆزبایی ئەم بووژانەوەیان پێدەڵێم و هیوام بەردەوامیانە.

 ئەدرەس:  

"کانوونی نووسەرانی کوردستان" 


+  92/11/21   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

شەقام/ ئەنوەر عەرەب

 
بە هەر لەونێک لێکی دەینەوە

من شەقامێک دەناسم ڕوانینی بۆ من

وەک ڕوانینی کچێکە بۆ ئەشیا

بە هەر بارێک پێی­دا بڕۆین شومارەیەک هەیە هەتیو کەوتبێت و

 دەنگێک هەیە لەوبەری تێلەکانەوە دڵتەنگ بێ

لەو شەقامەدا عاشق بووین

لەو شەقامەدا لەتێکی ون بووی رووحی شەقارشەقاری خۆمان دۆزییەوە

لەو شەقامەدا تەنیا قاپێک عارەق سەگی سوکنایی بە هەموو نەهامەتییەکانمان هێنا...


درێژەی بابه‌ت
+  92/11/09   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

کتێب وه‌ک کاڵا/به‌ختیار حه‌مه‌سوور


ده‌سه‌ڵاتی بازاڕ، ده‌سه‌ڵاتێکی ڕه‌ها ئاراسته‌که‌ره‌، هه‌موو شته‌کان ده‌کات به‌ ژماره‌ و نرخیان له‌سه‌ر داده‌نێ، ئه‌مڕۆ بازار له‌ جێی ئێمه‌ بڕیار ده‌دا و بیر ده‌کاته‌وه‌، به‌ کۆمه‌کی ژان بودریار ده‌توانین بڵێین: بازاڕ ئینسانه‌کانی کردووه‌ به‌ کاڵا به‌ ده‌ست کاڵاکانه‌وه‌. ئه‌و مۆدێلانه‌ی ڕۆژانه‌ ده‌گه‌نه‌ بازاڕه‌کان و چاوی ئێمه‌ به‌ لای خۆیاندا ڕاده‌کێشن، که‌شێکیان سازاندووه‌، که‌ تاک هێنده‌ی دیکه‌ له‌ تاکێتی خۆی دوور بکه‌وێته‌وه‌ و‌ هه‌نگاو ڕووه‌و کۆ بنێی. ئه‌وه‌نده‌ی بیر کردنه‌وه‌مان به‌ لای دواین جۆری ئوتومبێل‌ و قه‌نه‌فه‌ و مۆبیلیاتی ناوماڵ و ئێکسیسوار و تا ده‌گات به‌ پۆشاک و قاپ و په‌رداخ و بووکه‌ڵه‌ و شته‌ هه‌ره‌ ورده‌کانی تری ڕۆژانه‌وه‌یه‌، هێنده‌ ناپه‌رژێینه‌ سه‌ر مه‌عریفه‌ی تاکه‌ که‌سیی خۆمان، خه‌مێک له‌ کورت و کوێریی‌ دنیابینیمان ناخۆین، که‌ ته‌نانه‌ت به‌رده‌می خۆیشمان به‌ لێڵ و ته‌ماویی ده‌بینین. مۆد و کاڵاکان، ڕووبه‌رێکی به‌رفراوانیان له‌ ژیانی ڕۆژانه‌مان گرتووه‌ته‌وه‌، زۆرجار خواردن و خواردنه‌وه‌ ده‌بنه‌ جێگره‌وه‌ی کاڵاکان، واته‌ خه‌می تێربوونی سک، خه‌مێکه‌ له‌ پاش ڕازاندنه‌وه‌ی دیکۆر و په‌رده‌ی په‌نجه‌ره‌ و گوڵی پلاستیکییه‌وه‌ دێت...


درێژەی بابه‌ت
+  92/10/10   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

بۆ ڕێز گرتن لە بێدەنگی چرکەیەک مەرگ. تکایە*

١-
نە سیمایەک وێنا دەکەم
نە جوانوویەک دیناو
من کەناری هەر سەوزەیەک
ئاوم ئاو ئا...


درێژەی بابه‌ت
+  92/10/04   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

دەرسەکانی رۆئیایی-١

کاتێ کە شێعر بیر دەکاتەوە

ئێمە شاعیران شتێک نین جگە لە شێعرەکانمان. لانیکەم من وام. قسەی من هەمان شێعری منە. واتای ئەم قسەیە ئەوە نییە کە من شێعر دەکەم بە هزر. نا! واتاکەی ئەوەیە: لە شێعردا من شێعر بیر دەکەمەوە و لە قسەکانم دا شێعر بیر دەکاتەوە. ئەوە یانی: "شێعر-بیر-کردنەوە". نەک بۆ شێعر بیر کردنەوە. روخساری منیش هەر ئەم فرموولە سازی دەکا. هەر کەس پەیڤی خۆیەتی...

ی.رۆئیایی


برچسب‌ها: رۆئیایی
+  92/09/29   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

خوێندنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵه‌ شێعری "ترین ته‌نیا "ی ئه‌رسه‌لان چه‌له‌بی

 




ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب

سوله‌یمان وتی، هیچ شتێکی تازه‌ له‌ سه‌ر زه‌وی بوونی نییه‌ هه‌ر ئه‌و جۆره‌ی ئه‌فلاتوون پێی وا بوو ته‌واوی دانسته‌کان شتێک نین‌ جگه‌ له‌ وه‌بیرهێنانه‌وه‌؛ که‌وایه‌ سوله‌یمان حوکمی کرد هه‌ر نوێبوونه‌وه‌یه‌ک هیچ نییه‌ جگه‌ له‌ فه‌رامۆشی. 

فرانسیس بیکێن

ترین‌ته‌نیا دووهه‌مین کۆمه‌ڵه‌ شێعری ئه‌رسه‌لانە که‌ هه‌ر ئه‌و جۆره‌ی به‌ خۆی له‌ پێشه‌کی کتێبه‌که‌ی‌دا نووسیویه‌تی به‌رهه‌می ساڵه‌کانی 89 تا 90 ه‌ یانی ئه‌م کتێبه‌ به‌رهه‌می یه‌ک ساڵ ئه‌زموونی شێعری ئه‌رسه‌لانه‌، دیاره‌ هۆی کۆبوونه‌وه‌ی ئێمه‌ لێره‌ قسه‌ کردن له‌ سه‌ر کتێبی ئه‌رسه‌لانه‌ و نه‌ شیکاری دانه‌ دانه‌ی شێعره‌کانی که‌ به‌ بروای من هه‌ر ده‌قێک شیکاری خۆی ده‌وێت و له‌ حه‌وسه‌له‌ی وه‌ها کۆڕێک دا به‌ده‌ره‌.  له‌ راستی‌دا نووسین له‌ سه‌ر وه‌ها کتێبێک بۆ من ئه‌سته‌م بوو ئه‌ویش له‌ به‌ر ئه‌وه‌یکه‌ هه‌ر کام له‌ شێعره‌کان به‌ شێوازێک نووسراون و خوێنه‌ر به‌ره‌وڕووی چه‌ندین ستایلی نووسین ده‌بێته‌وه‌، جا ئه‌وه‌ باشه‌ یا خراپه‌ ده‌بێ خوێنه‌رانی ئه‌م کتێبه‌ وڵامی بده‌نه‌وه‌ به‌ڵام بۆ من یه‌ک شت نه‌دۆزراوه‌ ئه‌ویش ئیمزا یا ده‌نگی نووسه‌ر بوو، ئه‌وه‌ش به‌ مانای ئه‌وه‌یه‌ ئێستا که‌ خه‌ریکین باس له‌ دووهه‌مین کتێبی ئه‌رسه‌لان ده‌که‌ین، شاعیر به‌رده‌وام خه‌ریکی ئه‌زموون کردنه‌، دیاره‌ ئه‌زموون کردن له‌ گه‌ڵ نوێبوونه‌وه‌ به‌ بروای من جیاوزی هه‌یه‌ و هه‌ر که‌س ده‌توانێت خۆی به‌ئه‌زموێ سه‌رکه‌وتوو یا نا سه‌رکه‌وتوو به‌ڵام نوێبوونه‌وه‌ حه‌قایه‌تێکی تره‌ و باسێكی تر...


درێژەی بابه‌ت
+  92/09/24   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

"من واڵت ویتمەنم"

نووسین و وەرگێڕانی: ئەنوەر عەرەب

"ئەمریکا خۆی داوەری دەکا دەرفەتی پێ بدەن"، ئەوە قسەی گرینگترین شاعیری ئەمریکا واڵت ویتمەنە(١٨١٩-١٨٩٢)کاتێک شێعری ئازادی بنیات نا و هەژانێکی لە ئەدەبی ئینگلیزی­دا ساز کرد. شاعیرێکی یاغی کە گوتارێکی نوێی هێنایە ناو ئەدەبی ئینگلیزی و لە ئازادی و دیموکراسی بە زمانێکی ساکار و دوور لە گەورەوێژی دوا، شاعیرێک کە ستایشی دیموکراسی کرد و خۆی لە دڵی خەڵکی­دا ئەگەرچی درەنگ بەڵام هەرمان کرد. رەنگە یەکێک لە گرینگترین تایبەتمەندییەکانی شێعری ویتمەن هێنانە ئارای "من" بۆ ناو شێعری ئینگلیزی بێت، منێکی گشتی و لیریک کە لە هەمان کات­دا دەتوانێ منی نووسەر بێت دەتوانێ تۆی خۆێنەریش بێت و تەنانەت هەموو مرڤایەتیش بێت، "سروودی خۆم" نموونەیەک لەو شێعرانەیە کە باس لە ئەزموون و شووناسی تاکەکەسی نووسەر دەکا بەڵام لە هەمان کات­دا خوێنەر وا هەست دەکا لە گەڵ ئەویەتی و بە خۆی دەگرێ.
   واڵت ویتمن شاعرێکی قسە لە ڕوو  و ڕاشكاو نووس بوو، هەر ئەوەش بووە هۆی ئەوەی وەک شاعرێکی تابۆشکێن ناو دەربکا و ئەو پیرۆزییەی لای رۆمانسی­نووسەکان ساز کرابوو تێک بشکێنێت. کاریگەری ویتمن لە سەر شاعیرانی دوای خۆی وەک ئالێن گینزبێرگ و کارلۆس ویلیامز و ئێزرا پاوند و... حاشا هەڵنەگرە. "چووزەرەی گیا" گرینگترین کتێبی ویتمەنە کە بە کەڵک وەرگرتن لە زمانێکی کووچەبازاری و هێنانە ئارای دەستەواژەی نوێ و هەروەها قەرز وەرگرتن لە وشەگەلی بیانی و زانستی رەوتێکی نوێی لە ئەدەبی ئینگلیزی­دا ساز کرد؛ بە جۆرێک کە دوای بڵاو بوونەوەی ئەم کتێبە جەنجالێکی زۆری لێ هەستا و وەک کتێبێکی سووک و بێ بایەخ چاوی لێ­کرا تەنانەت تا چەندین ساڵیش مافی بڵاو کردنەوەی پێ­نەدرا. هەر ئەو کتێبە دوای ئەوەی یەکەم چاپی لێ بڵاو بۆوە ویتمن ٣٧ ساڵ پێیداهاتەوە تا بناخەی شێعری مۆدێرنی ئامریکای پێ دابمەزرێنێ. بە گشتی دەتوانم بڵێم شێعری ویتمەن باس لە خۆڕاگری، ڕەسەنایەتی، ئامانج، گەشبینی، سرووشت و هەروەها دیموکراسی دەکا.

کاتێک کە هەست دەکەی میجازی شێعریت تێکچووە و ئیتر چێژ لە شێعر وەرناگری، لەو دەمەدا دەبی سپاسی مەزن پیاوێکی وەک ویتمەن بکەی کە وەها شاکارێکی خوڵقاندووە...


برچسب‌ها: واڵت ویتمەن
درێژەی بابه‌ت
+  92/09/04   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

"بۆ ئەوکە پڕ هەنیسکەکەی تۆ"



ئێمە ئێستاش
لە دوورەوە

گوڵاڵەکانمان دەناسییەوە
هەنووکەش دەمانزانی
گەنم بۆ سەوز بوو
بۆ بەرەو زەردی چوو
بۆ هەڤاڵان لە ژێر باران دا مانەوە

 بەڵام

 ئێمە چاوەڕوان بووین
کەسێک لە کۆڵانەوە
بێت و بڵێ:
لە دەرێ باران دەبارێ.

تەرمی هەڤاڵانیان بۆ ناشتن برد.
ا.احمدی

 

+  92/08/04   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

مەرگ

هه‌نگامه‌یه‌ک بوو سه‌یر

مه‌رگ له‌ دیوه‌خانه‌وه‌ سه‌ری ده‌رکێشا.

هه‌رکه‌س شتێکی ده‌کووت

دایکم ده‌یکوت: خودام موبینی حه‌قه‌ به‌ هه‌ر دوو چاوی خۆم بینیم

باوکم ده‌یکووت: هاهاهاها کچێ دیسان خه‌یاڵاتی بووی

 باپیره‌ ده‌یکووت: ساڵگارێکی زوو بوو، باش له‌ بیرم نه‌ماوه‌ به‌ڵام ساڵگارێکی زوو بوو

باپیره‌ وڕێنه‌ی ده‌کرد 

پوورم سه‌رێکی ڕاوەشاند و کوتی: خودا عاقیبه‌تمان به‌خێر کا؛ سه‌فی بووه‌

دادم سه‌رقاڵی مه‌لیله‌کانی ده‌ستی ده‌تریقاوه‌ و بیری بۆ لای شتێکی­تر یان که‌سێکی­تر ده‌چوو

کاکیشم یه‌ک­به‌خۆی مرد.


 

photo: Edward munch

+  92/07/12   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

نەققاشی/سەعید حەسەن زادە


بۆ بینینی وێنەکان درێژەی بابەت کرتە بکەن.


درێژەی بابه‌ت
+  92/06/11   ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب(مامۆ)  | 

بابه‌ته‌كاني پێشوو